Category Archives: ისტორია

პეტრე მღებავი და შტურმი სიდნის ქუჩაზე

2003 წლის ოქტომბერში ლატვიურმა პრესამ გამოაქვეყნა სტატიების მთელი სერია ლატვიელი ანარქისტის, იანის ჟაკლისის, შესახებ. მათი უმეტესობა ეყრდნობოდა ფილიპ რუფის ნაშრომს, რომელმაც სიდნის ქუჩის შტურმის 20 წლიანი გამოკვლევის შემდეგ დაადგინა, რომ ჟაკლისი იყო ყველაზე ცნობილი ლატვიელი ლონდონში: პეტრე მღებავის ფსევდონიმით. ქვემოთ მოყვანილი ტექსტის ავტორი პოლ ბანკოვსკი, ცნობილი ჟურნალისტი და ნოველისტია. მისი 2002 წლის ნოველა, „მისტერ ლატვია“ ეხება სიდნის ქუჩაზე მომხდარი ამბის მონაწილეებს.

Melnais Peteris (შავი პეტრე)

საიუველირო მაღაზიის ძარცვის წარუმატებელი მცდელობიდან თითქმის 100 წლის შემდეგ ინგლისელი ისტორიკოსი ახლაც მიჰყვება მთავარი ეჭვმიტანილის კვალს. ამ დროის განმავლობაში, კაცი, ზედმეტსახელად „პეტრე მღებავი“ ნამდვილ ლეგენდად იქცა.. იგი გახლავთ ყველაზე ცნობილი ლატვიელი ლონდონში.

როდესაც დავამთავრე „მისტერ ლატვიის“ წერა და დავაპირე მისი გაგზავნა ლატვიურ ჟურნალ Karogs-ში, გადავწყვიტე, რომ რედაქციაში ჩემი მისვლა და ხელნაწერის მიტანა ჭკვიანური არ იქნებოდა. ასე ყველასთვის ნათელი გახდებოდა, რომ „მისტერ ლატვია“ ჩემი შემოქმედება იყო. კონსპირაციისთვის, ხელნაწერი გავატანე მძღოლს. მან ის პირდაპირ რედაქტორის ოფისში მიიტანა. სიუჟეტი მიიღეს და ეჭვიც არავის აუღია. თან, ასეთი ეშმაკობა უხდებოდა კიდეც წიგნს, რომელშიც ყველა პიროვნება გაყალბებულია. ასევე წიგნს, რომელიც დაწერილია ლეგენდარული „პეტრე მღებავზე“ (ან პეტრე მსახიობზე, რადგან სახლების მღებავობასთან ერთად, იგი მსახიობიც იყო), ლატვიელ ანარქისტზე, რომელიც რუსეთის იმპერიას გაექცა და გამოიწვია უპრენცენდენტო აურზაური 1910 წლის ლონდონში. იმ დროს მე არც კი ვიცოდი, რომ პეტრე მღებავი დაბრუნდებოდა, არა როგორც უცნაური ლეგენდა, არამედ როგორც ნამდვილი კაცი, თავისი სახელით, გვარით და ცხოვრების ისტორიით.

წიგნის გამოქვეყნების შემდეგ, ხშირად მეკითხებოდნენ, ეს ამბავი სინამდვილეა თუ ფიქცია. ლონდონისგან განსხვავებით, ლატვიაში პეტრე მღებავი არასოდეს ქცეულა დიდ ლეგენდად, რომლის შესახებ მიუზიკლებშიც კი მღერიან. ლონდონში იგი ისეთივე ცნობილია, როგორც ჯეკ მფატრავი. „იგი იყო თავისი დროის ბინ ლადენი“ – ცოტათი გაზვიადებულად შეამკო იგი აღმოსავლეთ ლონდონის ისტორიკოსმა, ბილ ფიშერმენმა, ლონდონის საიდუმლოებისთვის მიძღვნილ ერთ-ერთ დოკუმენტურ ფილმში. ამათან ერთად, ლონდონში არსებობს პეტრე მღებავის სახელობის ბარები და დეკორაციის კომპანიები.

„მისტერ ლატვიის“ წერისას მე მაინტერესებდა ლატვიელების მოღვაწეობა საზღვარგარეთ, მაგრამ არა ყველა ქმედება, არამედ მხოლოდ ისეთები, რომელბმაც გამოიწვია დიდი ხმაური, კვალი დატოვა ხალხის მეხსიერებაში და იქცა ლეგენდად. ამიტომაც გადავიწვიტე, დამეწერა წიგნი პეტრე მღებავის შესახებ, რომელიც, როგორც მე მითხრეს, „სინამდვილეში უნდა ყოფილიყო მსახიობი გედერტ ელიასი“. ანდრის მელაკაუსმა, რომელიც ლონდონში ცხოვრების დროს აგროვებდა ინფორმაციას განთქმულ თანამემამულეზე, მათხოვა რამდენიმე სხვადასხვა წიგნი პეტრეს შესახებ (მათი სახელწოდებები ჩამოთვლილია „მისტერ ლატვიის“ ბოლოს, ბიბლიოგრაფიაში). პეტრე მღებავის და ელიასის სურათებისა და ბიოგრაფიების შედარების შემდეგ, შეუძლებელია იმის დაჯერება, რომ ეს ერთი და იგივე ადამიანია, – მაგრამ იმ დროს მე ეს არ მივიჩნიე მნიშვნელოვნად. მე მაინტერესებდა თვითონ ისტორია, გაყალბებული პიროვნებები და მეტსახელები. კაცი, რომელიც გაჩნდა ისტორიის გარკვეულ პერიოდში, შემდეგ კი უკვალოდ გაუჩინარდა და დატოვა უამრავი ჰიპოთეზა და თეორია თავისი პიროვნების შესახებ. Continue reading პეტრე მღებავი და შტურმი სიდნის ქუჩაზე

სუბკომანდანტე მარკოსის ცხოვრების წესი

მე არ შემიძლია საკუთარ თავს მივანიჭო ისეთი ფუფუნება, როგორიც ტყულია.

არ აქვს მნიშვნელობა რა არის ამ ნიღაბის უკან, მთავარია რას სიმბოლიზირებს ის.

დიახ, მარკოსი – გეია. მარკოსი გეია სან-ფრანცისკოში, ზანგი – სამხრეთ აფრიკაში, მექსიკელი სან-ისიდროში (ქალაქი ამერიკაში მექსიკის საზღვართან -ა.ბ.). ანარქისტი – ესპანეთში. პალესტინელი ისრაელში. ინდიელი სან-კრისტობალის ქუჩებზე, ებრაელი გერმანიაში,  ბოშა პოლონეთში,  პაციფისტი ბოსნიაში, მარტოხელა ქალი მეტროში საღამოს ათი საათის შემდეგ, გლეხი მიწის გარეშე, ქურდი ჯურღმულში, უმუშევარი, უბედური სტუდენტი და რათქმაუნდა ზაპატისტა მთებში. მარკოსი ესაა ყველა ჩაგრული, შეურაცხყოფილი და დაბეჩავებული მმართველი უმცირესობის მიერ, რომლებიც აჯანყდნენ და ამბობენ: საკმარისია.

არავინ საჭიროებს თანხმობას, რომ იყოს თავისუფალი.

თავისუფლება გავს მზის ამოსვლას, ამ დროს ბევრი ამჯობინებს  ძილს, მაგრამ არიან ისეთებიც, რომლებიც იღვიძებენ ჯერ კიდევ მაშინ როცა ბნელა, რათა არაფერი გამოტოვონ.

Continue reading სუბკომანდანტე მარკოსის ცხოვრების წესი

ანარქისტ რავაშოლის მიერ სასამართლოზე წარმოთქმული სიტყვა

დაკავებულის ფოტოაღწერის პროცედურის (mug shot) გამომგონებელის, ალფონსო ბერტილონის მიერ გადაღებული რავაშოლი, 1892


რანგ ანარქისტთა წრეში XIX საუკუნის ოთხმოცდაათიან წლებში პოპულარული გახდა ე.წ. “დინამიტით პროპაგანდის” იდეა. ველაზე რეზონანსული იყო 1892 წ. ოწყობილი თავდასხმების სერია, რომელიც მიზნად ისახავდა კლიშის ქუჩაზე მომხდარი ინციდენტის საქმეში მონაწილე სამი ანარქისტის დაპატიმრებისა და სასტიკად წამებისათვის, სახელმწიფოს სადამსჯელო აპარატისათვის, სათანადო პასუხის გაცემას. 1892 წლის 12 მარტიდან 27 მარტის ჩათვლით პარიზში ანარქისტებმა სამი ტერაქტის ორგანიზება მოახდინეს. ტერაქტების სულისჩამდგმელი და ყველაზე აქტიური მონაწილე რავაშოლი 30 მარტს დაპატიმრებულ იქნა.ქ მოყვანილია მის მიერ სასამართლოზე წარმოთქმული სიტყვა, სადაც ის „დამნაშავის“ პოზიციიდან, დანაშაულის ნამდვილ მიზეზებსა და სასამართლო სისტემის უვარგისობაზე საუბრობს. ვინაიდან სახელმწიფოს სადამსჯელო აპარატი,რომელიც გაბატონებული კლასის ინსტრუმენტია, მიმართულია საზოგადოების მიერ გარიყული და ცხოვრების მიერ უკიდურეს მდგომარეობაში აყენებული ადამიანების ნების დათრგუნვისაკენ.

სასამართლომ რავაშოლს სიკვდილით დასჯა გამოუტანა. ისი ბოლო სიტყვები იყო A mort la société bourgeoise et vive l’anarchie!(სიკვდილი ბურჟუაზიულ საზოგადოებას, გაუმარჯოსანარქიას).

მე ვიღებ სიტყვას არა თავის გამართლებისათვის, ვინაიდან ჩემს დანაშაულებზე პასუხს აგებს საზოგადოება, რომელიც ადამიანებს ბრძოლისაკენ უბიძგებს. ანა ჩვენს ეპოქაში ყველა კლასის წარმომადგენლები არ ოცნებობენ – არ ვიტყვი სიკვდილს, ეს სიტყვა არასასიამოვნოდ ჟერს, სხვების უბედურებას, თუ ის მოემსახურება მათ სარგებელს? ანა მეწარმე არ ოცნებობს თავისი კონკურენტის სიკვდილზე? ა განა ყველა კომერსანტი არ ოცნებობს იყოს ერთადერთი თავის დარგში? განა მუშევარი სამუშაო ადგილის იმედით არ ელოდება როდის გაანთავისუფლებს მეწარმე მუშას ამა თუ იმ მიზეზის გამო სამსახურიდან? Continue reading ანარქისტ რავაშოლის მიერ სასამართლოზე წარმოთქმული სიტყვა

ფრანცისკო ფერერი

ცნობილი ესპანელი ანარქისტი და ლიბერტარიანელი პედაგოგი ფრანცისკო ფერერი (10 იანვარი 1859 – 13 ოქტომბერი 1909)

ფრანცისკო ფერერი, შეიძლება ითქვას თანამედროვე დროის ერეტიკოსია აღსრულებული ერეტიკოსობისთვის. მისი ნაშრომი თანამედროვე სკოლის წარმოშობაზე და იდეაზე იყო კრიტიკულ აზროვნებაზე დაფუძნებული და ძალიან ინსპირაციული[*] წიგნი. სწორედ ამ წიგნში ამტკიცებდა ფერერი ქალ-ვაჟების ერთად სწავლების აუცილებლობაზე.

მეხუთე თავში, ის აღნიშნავს, “ყველაზე მნიშვნელოვანი მომენტი, ჩვენს რაციონალურ პროგრამაში, ინტელექტუალურ კონდინციაზე და მომავალზე, იქნებოდა თანამედროვე ცრურწმენების დაძლევა და ქალებისა და ვაჟებისთვის ერთად სწავლების საშუალება.” ის აგრეთვე აცხადებდა რომ ღარიბებისა და მდიდრების შვილებიც ერთად უნდა სწავლობდნენ საჯარო სკოლაში. მეექვსე თავში ის ამბობს: “განსხვავებულ სქესთან ერთად განსხვავებული სოციალური ფენების ბავშვებიც ერთად უნდა სწავლობდნენ. შესაძლოა მე დამეარსებინა სკოლა, სადაც საგნებს უფასოდ შევასწავლიდი ბავშვებს, მაგრამ სკოლა მხოლოდ ღარიბებისთვის იქნებოდა არარაციონალური, ხოლო მას მერე, რაც უკუგდებული იქნებოდა მორჩილებისა და ბრმა ნდობის სწავლება, როგორც ეს ძველი ყაიდის სკოლებშია, მაშინ ისინი იქნებოდნენ მიდრეკილები ამბოხისაკენ და გაუღვივდებოდათ სიძულვილის გრძნობა”. Continue reading ფრანცისკო ფერერი

მუშათა ძალა და ესპანეთის რევოლუცია

547398_10150758746726023_1766635136_n

ტომ უეტზელის (Tom Wetzel) ისტორიული სტატია და ანალიზი  ესპანეთის სამოქალაქო ომსა და რევოლუციაზე, აგრეთვე, მასში ანარქისტების განსაკუთრებულ როლზე.

PDF ვერსია mushata-dzala-da-espanetis-revolucia  (383.9 KB)

მუშათა ძალა და ესპანეთის რევოლუცია

1936 წლის ესპანეთის ეროვნულ არჩევნებში, მემარჯვენე მთავრობა დაამარცხა ლიბერალებისა და სოციალისტებისგან შემდგარმა კოალიციამ. მუშებმა ისარგებლეს ამ გარემოებით და ესპანეთს თავს დაატეხეს ქვეყნის ისტორიაში გაფიცვათა ყველაზე დიდი ტალღა. იგულისხმება როგორც ათობით ქალაქს მოდებული საჯარო გაფიცვა, ასევე ასობით გაფიცვა ცალკეულ საწარმოებში.

არჩევნებიდან ერთი თვის შემდეგ, «მიწათმოქმედთა ფედერაციამ» 80 000 უსახლკარო მშრომელის თაოსნობით ხელში ჩაიგდო „ესპანურ ციმბირში“ – რეგიონ ესტემადურაში მდებარე სამი ათასი ფერმა1. მთელი ესპანეთი მოცული იყო ცხარე დებატებით ქვეყნის მომავლის შესახებ, მემარცხენე და მერარჯვენე აქტივისტების პერიოდული მკვლელობები კი უფრო და უფრო აჩქარებდა ქვეყნის პოლიტიკური პოლარიზაციის პროცესს. მემარჯვენე პოლიტიკოსები უკვე დიდი ხნის განმავლობაში მოითხოვდნენ სახელმწიფო ხელიუფლების ძალადობრივ აღებას ესპანური ჯარის მიერ. 1936 წლის 19 ივლისს ესპანეთის არმიამ დაიწყო სახელმწიფო გადატრიალება.

პირველად ესპანეთის ისტორიაში, ჩვეულებრივი მოქალაქეები წინ აღუდგნენ ჯარს. სამხედრო აჯანყება დამარცხდა ესპანეთის ორ მესამედ ნაწილში. პროფკავშირები დაეუფლნენ კაპიტალისტების ქონების უმეტეს ნაწილს, რის შედეგადაც ესპანეთის ეკონომიკის უდიდესი ნაწილი მუშათა კონტროლის ქვეშ მოექცა. პროფკავშირებმა შექმნეს საკუთარი რევოლუციური მშრომელთა არმია, ესპანეთის სამხედრო ძალებთან საბრძოლველად. ესპანური სამხედროების მცდელობას გაენადგურებინათ მშრომელთა მოძრაობა, შედეგად მოჰყვა მუშათა კლასის რევოლუცია, რომელსაც ესპანური ელიტები დიდი ხანი უფრთხოდნენ. კლასობრივი ბრძოლა, სამოქალაქო ომად გარდაიქმნა.

ამ დრამის მთავარი გმირები იყვნენ ქვეყნის უდიდესი შრომითი ფედერაციები. შრომის ნაციონალურ კონფედერაციაში (Confederación Nacional del Trabajo — CNT) 1936 წლის დამდეგს 1.6 მილიონი ადამიანი იყო გაწევრიანებული (სახელმწიფოს მონაცემების თანახმად). CNT წარმოადგენდა ანარქისტების მიერ შრომის სამოცდაათწლიანი ორგანიზაციის პროდუქტს. 1919 წლიდან მოყოლებული, CNT-ს საყრდენს წარმოადგენდა მრავალი sindicato unico (“საერთო პროფკავშირი”) – ადგილობრივი ავტონომიური პროფკავშირი. 1936 წლის დასაწყისში, ბარსელონაში, CNT-ს სამშენებლო და მეტალურგიული sindicato unico-ებს სათითაოდ 30 000 წევრი ჰყავდათ.

ყოველი sindicato unico იყოფოდა „სექციებად“, რომლებიც საბჭოზე ირჩევდნენ საკუთარ წარმომადგენლებს (delegados). ისეთ მსხვილ ინდუსტრიებში, როგორებიცაა მეტალურგია ან ტექსტილის მრეწველობა, თითო ფირმა ან საწარმო წარმოადგენდა ცალკეულ „სექციას“. მშენებლობაში თითო სექცია შეესაბამებოდა გარკვეული სახის საქმიანობას. ერთი ქალაქის ან რეგიონის (comarca) ყველა ავტონომიური პროფკავშირი ერთიანდებოდა ადგილოგრივ შრომით ფედერაციაში (federación local).

პროფკავშირები ანარქისტული მოძრაობის ინსტიტუტების მხოლოდ ნაწილს წარმოადგენდნენ. ესპანელ ლიბერტარულ მემარცხენეებს მოწყობილი ჰქონდათ მრავალი ალტერნატიული სკოლა და საზოგადოებრივი ცენტრი (ateneos). Ateneos-ებში იმართებოდა დებატები და სხვადასხვა კულტურული ღონისძიებები, ისწავლებოდა წერა-კითხვა (30-იან წლებში მოსახლეობის 30-50 პროცენმა წერა-კითხვა არ იცოდა) და ა.შ. ესპანური ანარქიზმისთვის მთავარი დამახასიათებელი ნიშანი იყო ჩვეულებრივი ხალხის ჩართვა საზოგადო საკითხების გადაჭრაში, რაც მათ ამზადებდა საზოგადოებრივი ტრანსფორმაციისთვის ბრძოლაში მუდმივი მონაწილეობის მისაღებად.

CNT-ს ლიბერტარული სინდიკალიზმის პოლიტიკა ატარებდა “პრეფიგურატიულ” სახეს. CNT-ს მებრძოლეები თვლიდნენ, რომ საბჭოებისა და მათი წარმომადგენლების მეშვეობით პროფკავშირის მართვაში მონაწილეობის მიღება წარმოადგენდა ორგანიზების ისეთ ფორმას, რომელიც თავის თავში ატარებდა ახალი საზოგადოების ჩანასახს, რომელშიც მთელ წარმოებას განაგებენ მუშები და საზოგადოების მართვა მონაწილეობითი დემოკრატიის პრინციპებზეა დამყარებული.

ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს გასწვრივ გადაჭიმული ტერიტორია, ქალაქ მურსიიდან კატალონიამდე და არაგონამდე, მეტ-ნაკლებად შეესაბამება არაგონის და კატალონიის სამეფოებს, რომლებიც მე-15 საუკუნეში შეუერთდნენ კასტილიას, თანამედროვე ესპანური სახელმწიფოს შექმნის მიზნით. 1930-იანებში ეს რეგიონი წარმოადგენდა CNT-ს მთავარ დასაყრდენს. არაგონსა და მურსიაში პროფკავშირების წევრების 80 პროცენტი მიეკუთვნებოდა CNT-ს. ვალენციაში-70 პროცენტი. კატალონიის ინდუსტრიულ ნაწილებში 900 000 მშრომელის 60 პროცენტი იყო CNT-ს წევრი.

ესპანეთის მეორე ძირითადი შრომითი ორგანიზაცია იყო მუშათა გენერალური კავშირი (Union General de Trabajadores — UGT) რომელსაც 1936 წლის დასაწყისში ჰყავდა 1.4 მილიონი წევრი. UGT მხარს უჭერდა ესპანეთის სოციალისტურ მუშათა პარტიას (Partido Socialista Obrero Español — PSOE), თუმცა კომუნისტური პარტიაც სარგებლობდა გარკვეული პოპულარობით. ესპანეთის ცენტრალურ რეგიონებში, მათ შორის მადრიდსა და ქვანახშირის საბადოებით მდიდარ ასტურიის ჩრდილოეთ სანაპიროზე პროფკავშირთა უმეტესობა ეკუთვნოდა UGT-ს. UGT-ს მიწის მუშათა ფედერაცია (Federación Nacional de Trabajadores de la Tierra — FNTT) 1936 წლის გაზაფხულში ნახევარი მილიონი წევრისაგან შედგებოდა. FNTT-მ წამოაყენა მოთხოვნა აგრარული რეფორმის შესახებ და მალევე გადაიზარდა ესპანური სოფლების მასობრივ რევოლუციურ მოძრაობაში. Continue reading მუშათა ძალა და ესპანეთის რევოლუცია

რევოლუცია როჟავაში: ძალაუფლება ხალხს

ბოლო ხანებში მსოფლიოს წამყვანი მემარცხენე იდეოლოგიის მიმდევარი მედია-სააგენტოები ოპტიმისტური რიტორიკით აშუქებენ სირიის ჩრდილოეთით, ქურთულ ანკლავებში მიმდინარე პოლიტიკურ მოვლენებს. ისლამურ სახელმწიფოსთან ბრძოლაში ჩაბმულმა სირიელმა ქურთებმა ყურადღება იმით მიიპყრეს, რომ აღნიშნულ რეგიონში ადგილი აქვს ქურთული სახელმწიფოებრიობის ჩასახვის პროცესებს, თუმცა ეს პროცესები ახლო აღმოსავლეთის რეგიონისთვის საკამაოდ უჩვეულო ფორმებით ხორციელდება. სექტარული დაპირისპირებითა და რელიგიური რადიკალიზმით გამოფიტულ რეგიონში, სირიის ქურთისტანში მოქმედი მემარცხენე პოლიტიკური ძალები ერი-სახელმწიფოს ცნებისგან რადიკალურად განსხვავებულ პრინციპებზე – ეკოლოგიზმზე, სეკულარიზმზე, ეგალიტარიზმზე და მემარცხენე ლიბერტარიანიზმის ღირებულებებზე დაყრდნობით ცდილობენ ავტონომიური პოლიტიკური წარმონაქმნის ფორმირებას.

ზემოხსენებული სამი ქურთული კანტონი, ალეპოს პროვინციაში მდებარე აფრინი და ყობანი და ალ-ჰასაკაჰის პროვინციაში მდებარე ჯაზირა ტერიტორიულად ერთმანეთისგან მოწყვეტილი რეგიონებია, რაც ცხადია აფერხებს კოორდინაციას კანტონებს შორის. თუმცა სამივე მათგანი კონფედერაციული ავტონომიური ერთეულის, როჟავას კანტონების ნაწილად მიიჩნევს თავს. ისინი ესწრაფვიან ავტონომიას სირიის ფარგლებში და არა სრულ დამოუკიდებლობას. მათ ერთიანი კონსტიტუციაც შეიმუშავეს.

უნდა აღინიშნოს, რომ ომით და სხვა სოციალურ-პოლიტიკური, ან ეკოლოგიური კატაკლიზმებით გაჩანაგებულ ზონებში ჰორიზონტალური, ანარქიული თვითმმართველობის  ფენომენის აღმოცენების პრეცენდენტებს მსოფლიო ისტორიაში ადრეც ჰქონიათ ადგილი. მაგალითისთვის გამოდგება მე-19 საუკუნის მიწურულსა და მე-20 საუკუნის დასაწყისში თვითმმართველი გლეხთა კომუნების ჩამოყალიბება ესპანეთის ანადალუზიაში, ან უკრაინის ტერიტორიაზე 1918-1921 არსებული ანარქო-კომუნისტური პოლიტიკური წარმონაქმნი – ე. წ. „თავისუფალი ტერიტორიები“, ასევე მექსიკაში, იუკატანის ნახევარკუნძულზე, მაიას ინდიელების ტერიტორიაზე 1990-იანი წლების დასაწყისში დაწყებული ზაპატისტების მოძრაობა, რომლებიც აგრეთვე ესწრაფვიან თემური დემოკრატიისა და თვითმმართველობის პრინციპების რეალიზებს. Continue reading რევოლუცია როჟავაში: ძალაუფლება ხალხს

ანარქიზმის ისტორია

პირველი ნაწილი

უილიამ გოდვინი, 1802

ანარქისტული მსოფლმხედველობის ელემენტები გვხვდება უძველეს დროიდან. სრული პიროვნული თავისუფლებისკენ ლტოლვა, თავისუფალი საზოგადოება, ძალაუფლებისა და ექსპლუატაციის უარყოფა – მსგავსი განწყობები სხვადასხვა ფორმებით ჩანდა ანტიკურ ეპოქაში ფინიკიელებში, ჩინეთში დაოსიზმში, შუა საუკუნეებში ანაბაბტისტებში, ინგლისში დიგიტებში, XVIII საუკუნის ფრანგ მოაზროვნეში ს. მარშელის ნაშრომებში. ზემოთ მოყვანილი მიმდინარეობების განსასაზღვრათ, მათ შეგვიძლია ვუწოდოთ პროტოანარქიზმი.
მაგამ ანარქიზმი ამ სიტყვის სრული მნიშვნელობით, დაიბადა ახალ ეპოქაში. XVIII საუკუნის ბოლოს, როდესაც ევროპაში დაიწყო დიდი რევოლუციების ეპოქა, გზა გაუხსნა ინდივიდუალიზმის დამკვიდრებას და ტრადიციული საზოგადოების დანგრევას. ამ ეპოქაში დაიწყო ანარქიზმის ჩამოყალიბება და გარდაქმნა ფილოსოფიურ სწავლებად, ხოლო შემდეგ უკვე როგორც რევოლუციურ მოძრაობად.

ანარქიზმი იყო რეაქცია  საფრანგეთის დიდი რევოლუციის მიღწევებისა და წარუმატებლობის: შეიცვალა თავისუფლების, თანასწორობის და ძმობის იდეალები და მოხდა მათი ხელახალი გააზრება; პარლამენტარულ დემოკრატიამ ვერ მოიტანა ნანატრი ინდივიდის თავისუფლება.

ანარქიზმი საბოლოოდ ჩამოყალიბდა 1830-1840-იან წლებში – ლიბერალიზმთან და სახელმწიფო სოციალიზმთან ბრძოლაში და პოლემიკაში. თუ კი პირველნი ხაზს უსვამდნენ მოქალაქის პოლიტიკურ თავისუფლებას (აღიარებდნენ მინიმალური სახელმწიფოს არსებობის იდეას), მეორენი ხაზს უსვამდნენ სოციალურ თანასწორობას, ხოლო მის განხორციელების ინსტრუმენტად კი ტოტალურ სახელმწიფო რეგულირებებს მიიჩნევდნენ. ანარქიზმის დევიზი, კი ეწინააღმდეგებოდა ორივე მათგანს, შეგვიძლია გავიხსენოთ მიხეილ ბაკუნინის ცნობილი სიტყვა: „თავისუფლება სოციალიზმის გარეშე არის პრივილეგია და არასამართლიანობა, სოციალიზმი თავისუფლების გარეშე არის მონობა“. Continue reading ანარქიზმის ისტორია

თამარ ბუაძე – გიორგი (კომანდო) გოგელია

ნაშრომი შესრულებულია ისტორიის  ბაკალავრის  აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად. ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის  სახელმწიფო უნივერსიტეტის, ჰუმანიტარულ  მეცნიერებათა ფაკულტეტი. 

ნაშრომის ხელმძღვანელი ისტორიის დოქტორი, პროფესორი დიმიტრი შველიძე

თბილისი, 2015

 

      ანოტაცია

  საბაკალავრო ნაშრომი  ეძღვნება,  ქართველი  ფართო საზოგადოებისთვის   ნაკლებად   ცნობილი  ანარქისტის,  გიორგი  გოგელიას  ცხოვრებასა და მოღვაწეობას,  როგორც  საქართველოში  ისე  მის   ფარგლებს   გარეთ.  ბიოგრაფიულ  ცნობებთან და  უცხოელი   ანარქისტების  მოსაზრებებთან  ერთად  ნაშრომში  საუბარია  გ. გოგელიას  იდეოლოგიურ  ბრძოლაზე მარქსიზმის, პროლეტარიატის დიქტატურის, სოციალ-დემოკრატიის, სახელმწიფოსა და ძალადობის ყოველგვარი გამოხატულების წინააღმდეგ.  ასევე,  წარმოჩენილია  ქართველი რევოლუციონერის დამსახურება მუშათა მოაძრაობის ისტორიაში, მისი  ბრძოლა  ანარქო-კომუნიზმის   ფილოსოფიური ,,გონების“  გამომხატველი  მუშა და გლეხის ინტეგრალური თავისუფლებისთვის. ნაშრომი, ამავდროულად,  გამყარებულია  ისტორიული  ფაქტებით, რომელშიც გ. გოგელიას   როლი  უმნიშვნელოვანესია,   კერძოდ,  ,,ხლებ ი ვოლიას“  გამოცემა, ,,ქართველ  რევოლუციონერთა  I  კონფერენცია’’(1904),   ,,რუსეთის  პირველი  სახალხო     რევოლუცია (1905-1907წ.წ.)“,   ქართველი   ხალხის   განმანთავისუფლებელი  მოძრაობა, ბრძოლა რუსული იმპერიალიზმის წინააღმდეგ, ანარქო-სინდიკალიზმის   იდეოლოგიის   განვითარება   რუსეთსა   და საქართველოში. ნაშრომის  დასასრულს გავეცნობით  გ.  გოგელიას   ცხოვრების   უკანასკნელ   წლებს. Continue reading თამარ ბუაძე – გიორგი (კომანდო) გოგელია

პეტრე კროპოტკინი – თანამედროვე მეცნიერება და ანარქიზმი

Petre-Kropotkini-Mecniereba-da-Anarqizmi (PDF. 59 გვერდი)

წინასიტყვაობა პირველი ქართული გამოცემისათვის
1908 წელი

ქართველებს ფილოსოფიურ-მეცნიერული წიგნები ბევრი არა გვაქვს და ამ უკანასკნელს დროში კი მათი საჭიროება დღითიდღე მატულობს. ადამიანისათვის არაა საკმარისი, რომ ნაგლეჯ-ნაგლეჯად ყური მოჰკრას რამეს მეცნიერება-ფილოსოფიაზე. იმისათვის, რომ ადამიანს გარკვეული მსოფლმხედველობა ჰქონდეს აუცილებლად საჭიროა თავადაც იშრომოს: იკითხოს, იფიქროს; ამისათვის კი აუცილებელი საჭიროა სახელმძღვანელო წიგნები. სწორედ იმ მიზნით, რომ ხელი შევუწყოთ ჩვენში ჭეშმარიტ მსოფლმხედველობის გავრცელებას გამოვცემთ ამ პატარა წიგნს. ნურავინ იფიქრებს, რომ ეს წიგნაკი მხოლოდ მათთვის იყოს საჭირო ვისაც სურს გაეცნოს ანარქისტულ მსოფლმხეველობას. ეს წიგნაკი ძლიერ საჭირო და სასარგებლოა, ვისაც კი აინტერესებს მართალი მსოფლმხედველობის ქონა. თუმცა წიგნაკი წარმოადგენს მოკლე სისტემას ანარქიზმის მსოფლმხედველობისას, მაგრამ იგი შეიცავს ძლიერ საფუძვლიან კრიტიკას მეცნიერებისას და ფილოსოფოსებისას, როგორიცაა მაგალითად დარვინიზმი, ფილოსოფია კონტისა, კანტის, სპენსერისა და სხვ. ამ კრიტიკასთან ერთად წიგნში არის მოყვანლი ის ჭეშმარიტებანი დამატებანი, რომელსაც მიაღწია დღეს მეცნიერებამ და რომლის გარეშედაც არ იქნებოდა მართალი არც ერთი მსოფლმხედველობა.

Continue reading პეტრე კროპოტკინი – თანამედროვე მეცნიერება და ანარქიზმი

შოთა ხინჩაგაშვილი – დანიელ გერენი

მშრომელებო ყველა ქვეყნისა, ჩაეხუტეთ ერთმანეთს!

მეგობარმა მეგობარს გაუზიარა რომ ჩემთვის გაეზიარებინა სტატია დანიელ გერენის (Daniel Guérin) მოღვაწეობის შესახებ (მგონი გერენია. თუ ვცდები, შემისწორეთ ფრანკოფონებმა) – “Workers of the World, Embrace!”. Daniel Guerin, the Labour Movement and Homosexuality.

გერენი ფრანგი ანარქო-კომუნისტი მწერალი და აქტივისტი იყო, 1968 წლის რევოლუციის მონაწილე, რომელიც ფაშიზმთან, ნაციზმთან, რასიზმსა და სტალინიზმთან ბრძოლის გარდა, თავისუფალი სიყვარულისა და სექსუალური თავისუფლების იდეასაც ქადაგებდა. თავად, როგორც უკვე მიხვდით, (თანამედროვე ნომენკლატურა რომ გამოვიყენო) ჰომოსექსუალი ან ბისექსუალი იყო, ან, ერთი ჩემი ნაცნობის მიერ შემოთავაზებული კარგი გამოთქმა უფრო შესაფერისია: სექსუალურად “არეული”.

ამ “არევ-დარევამ” და ახალგაზრდა მუშებისადმი ფიზიკურმა ლტოლვამ, – და არა მარქსისტულმა ტრაქტატებმა, – გერენი 1930-იან წლებში მშრომელთა მოძრაობამდე მიიყვანა. ბეირუთსა და ინდოჩინეთში მოგზაურობის შემდეგ, საბოლოოდ გადაწყვიტა მიეტოვებინა ოჯახით მიღებული სარგებლიანი სამსახური, გაეწყვიტა ყველა ძველი კავშირი და თავი საერთაშორისო მუშათა კლასისთვის მიეძღვნა. Continue reading შოთა ხინჩაგაშვილი – დანიელ გერენი