Category Archives: კრიტიკა

ანარქიზმი და სხვა წინააღმდეგობები ანარქიისთვის

ალექსანდრ ბრენერი, ბარბარა შურცი რეცენზია ბობ ბლექის წიგნზე “ანარქიზმი და სხვა წინააღმდეგობები ანარქიისთვის

403120_417114118359932_1565622922_n

 

ეშმაკმა დალახვროს… რა არის ანარქიზმი ? ვინ არიან ანარქისტები? საიდან გაჩდნენ? ნუთუ ეს ყველაფერი ჯერ კიდევ შესაძლებელია? დღეს? დელიოზის და გვატარის შემდეგ? დიდი თეორეტიკოსების ჰარდტის და ნეგრის ეპოქაში? ტონი ნეგრის ხომ ანარქისტები არ უყვარს… ტონი ნეგრი – თანამედროვეობის ცნობილი კრიტიკოსია,”გლობალიზაციის” მთავარი ავტორიტეტი და უახლესი იმპერიის ანალიტიკოსი!..

ჩვენი პასუხია: დაივიწყეთ ტონი ნეგრი! ის სულაც არ არის კრიტიკოსი, არამედ ბაზრის მორჩილი მიმწოდებელია. მისი წიგნები მილიონიანი ტირაჟებით იბეჭდება, როგორც ბილ გეითსის ოპუსები. ის სარეკლამო იხვია. ის კაპიტალის მარცხენა ფრთაა და მატყუარა. ანარქისტები კი ისევ თვითგამოცემით არიან დაკავებულნი. თვითონ ავრცელებენ თავიანთ ბროშურებს. ზუსტად ასე იქცევიან ნამდვილი კრიტიკოსები, დამამხობლები, დამანგრევლები.. ახლა ჩვენ განგიმარტავთ  ვინ არიან ისინი… ყველაზე პირდაპირი და მისაწვდომი ხერხით. საჟურნალო რეცენზიაში…

ესე იგი: ნამდვილი ანარქისტები არიან ადამიანები, რომლებიც მზად არიან აუჯანყდნენ უსამართლობას და ჩაგვრას აქ და ახლა. დიახ, აქ და ახლა, დაუყოვნებლივ. ძალაუფლება, სახელმწიფო, კაპიტალი, ავტოტიტეტი, რეპრესია – ყველაფერი ეს ყოველ ნაბიჯზეა ჩასაფრებული (ოფისში, სახლში, მეტროში, ქუჩაში), შორს წასვლა არ გვჭირდება. მაგრამ ვის შეუძლია შეუტიოს მოწინააღმდეგეს დაუყოვნებლივ, სპონტანურად, გაბედულად, ფეხმოუცვლელად ? Continue reading ანარქიზმი და სხვა წინააღმდეგობები ანარქიისთვის

ჯორჯ ორუელი – ნაწყვეტები “1984”-დან

george-orwell

ომის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი რესურსებისა და ბაზრისათვის ბრძოლა წარსულს ჩაბარდა. თანამედროვე ომის უპირველესი მიზანია წარმოებული პროდუქტების გახრჯვა ცხოვრების საერთო დონის აუწევლად. უკვე 19 საუკუნის ბოლოდან ინდუსტრიულ საზოგადოებაში ფარულად არსებობდა პრობლემა, რა ექნათ ჭარბად წარმოებული საქონლისათვის.

პრობლემა მდგომარეობდა იმაში, თუ როგორ შეენარჩუნებინათ ინდუსტრია მსოფლიო დოვლათის გაზრდის გარეშე. საქონელი უნდა შექმნილიყო, მაგრამ არ უნდა განაწილებულიყო. პრაქტიკულად, ამის მიღწევის ერთადერთ საშალებას წარმოადგენდა ყოფნა მუდმივი ომის მდგომარეობაში.

ომის დანიშნულება ნგრევაა, – არა მაინცდამაინც ადამიანთა სიცოცხლის, არამედ ადამიანური შრომის ნაყოფის. ომში ნადგურდება, სტრატოსფეროში იფანტება თუ ზღვაში იძირება მთელი ის მასალა, რომელიც მასებს მეტისმეტ კომფორტს მოუტანდა და, საბოლოოდ, მეტისმეტად ჩააგდებდა ჭკუაში. მაშინაც კი, როცა შექმნილი იარაღი ბოლოს არ ნადგურდება, მისი დამზადებით მაინც მიიღწევა მიზანი: სამუშაო ძალა იხარჯება რაიმე ისეთის წარმოების გარეშე, რასაც ბოლოს რაღაცნაირად მაინც გამოიყენებდნენ… ომი სწორედ იმისკენ არის მიმართული, რომ შთანთქას ყოველგვარი ზედმეტი დოვლათი, რომელსაც შეეძლო ეარსება ადამიანთა უშუალო საჭიროებების შესატყვისად… Continue reading ჯორჯ ორუელი – ნაწყვეტები “1984”-დან

აბდულა ოჯალანი – დემოკრატიული კონფედერალიზმი

III. დემოკრატიული კონფედერალიზმი

Abdullah Öcalan
Abdullah Öcalan

მმართველობის თუ ადმინისტრირების ამგვარი წესი იგივეა რაც დემოკრატია სახელმწიფოს გარეშე, მეორეგვარად არა-სახელწიფო პოლიტიკური ადმინისტრირება. გადაწყვეტილების მიღების დემოკრატიული პროცესი არ უნდა გაიგივდეს საჯარო ადმინისტრირების პროცესთან. სახელმწიფოები განკარგავენ, მაშინ როდესაც დემოკრატიები მართავენ, სახელმწიფოები ძალაუფლებაზეა დაფუძნებული, დემოკრატიები კი კოლექტიურ კონსენსუსზე. სამთავრობო ოფისი განსაზღვრულია ბრძანებულებით, მაშინაც კი, როდესაც მას ლეგიტიმაციას არჩევნები აძლევს, დემოკრატიები კი პირდაპირ მოქმედებას იყენებენ, სახელმწიფოსათვის ძალადობა ლეგიტიმური მექანიზმია, ხოლო დემოკრატიები ნებაყოფლობით მონაწილეობაზეა დაფუძნებული.

დემოკრატიული კონფედერალიზმი ღიაა სხვა პოლიტიკური ჯგუფებისათვის. ის მოქნილი, მრავალ-კულტურული, ანტი-მონოპოლიური და კონსესუსზე ორიენტირებულია, სადაც ეკოლოგია და ფემინიზმი ცენტრალური საკითხებია. ამგვარ თვით-ადმინისტრირებაში ეკონომიკის ალტერნატიული მოწყობის შესაძლებლობა ჩნდება, ეკონომიკის, რომელიც ზრდის საზოგადოების რესურსებს მათი ექსპორტირების ნაცვლად, შესაბამისად სამართლიანია/მართლზომიერია საზოგადოების მრავალგვარი საჭიროებების მიმართ.

მონაწილეობა და პოლიტიკური ლანდშაფტის მრავალფეროვნება

საზოგადოების ურთიერთსაწინააღმდეგო კომპოზიცია საჭიროებს როგორც ვერტიკალურ, ასევე ჰორიზონტალური მმართველობის პოლიტიკურ ჯგუფებს. ცენტრალური, რეგიონული და ადგილობრივი ჯგუფები ამ გზითაა დაბალანსებული. მხოლოდ მათ შეუძლიათ გაუმკლავდნენ საკუთარ სპეციფიკურ სიტუაციებსა და სოციალური პრობლემებისათვის სათანადო გადაჭრის გზები განავითარონ. კულტურული, ეთნიკური ან ნაციონალური იდენტობის გამოხატვა ბუნებითი უფლებაა, თუმცა ამ უფლებას ეთიკური და პოლიტიკური საზოგადოება სჭირდება. დემოკრატიული კონფედერალიზმი ღიაა სახელწიფო თუ მმართველობის სხვა ტრადიციებთან კომპრომისზე წასვლისთვის, იქნება ეს ერი-სახელწიფო, რესპუბლიკა თუ დემოკრატია – ის შესაძლებელს ხდის მათ თანაბარ თანაარსებობას.

საზოგადოების მემკვიდრეობა და ისტორიული ცოდნის დაგროვება Continue reading აბდულა ოჯალანი – დემოკრატიული კონფედერალიზმი

ნესტორ მახნო – პირველი მაისი, ახალი ერის სიმბოლო

1921._Нестор_Махно_в_лагере_для_перемещенных_лиц_в_Румынии

სოციალისტურ სამყაროში პირველ მაისს მშრომელთა დღესასწაულად მიიჩნევენ. ამ მნიშვნელოვანი დღის შესახებ ეს მცდარი წარმოდგენა არაერთი ქვეყნის მშრომელებს აქვთ და სწორედ ამიტომ ზეიმობენ პირველ მაისს. სინამდვილეში, პირველი მაისი სულაც არაა დღესასწაული. ამ დღეს მუშები არ უნდა დარჩნენ თავიანთ სამუშაო ადგილებზე, პირიქით, ისინი უნდა შეიკრიბონ ყოველ სოფელსა თუ ქალაქში და უნდა მოაწყონ მასობრივი საპროტესტო აქციები! პირველი მაისს არ უნდა ჰქონდეს ისეთი ფორმა, როგორიც აქვს სოციალისტურ სახელმწიფოებში (განსაკუთრებით საბჭოთა კავშირში). ამ დღეს პროლეტარიატმა უნდა აჩვენოს მთელი თავისი ძალა, რაც გამოიხატება მოძალადე, მონათმფლობელური, მატყუარა რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლით. ამ ისტორიულ დღეს მშრომელთა კლასი ერთად უნდა დადგეს და გამოხატოს თავისი ნება და პოზიცია აწმყოსა და მომავაალთან დაკავშირებით. Continue reading ნესტორ მახნო – პირველი მაისი, ახალი ერის სიმბოლო

ალექსანდრე ბერკმანი – დანაშაული

Alexander_Berkman_1x
დღეს საზოგადოება მცირეოდენ ძალისხმევასაც კი არ დებს იმ საქმეში, რომელსაც დანაშაულის პრევენცია ჰქვია – დანაშაულის მიზეზების პოვნის და განეიტრალების ნაცვლად ყველა დამნაშავეებს სდევნის. მოკლედ რომ ვთქვათ, დღედღეობით სისტემა ებრძვის არა დანაშაულს, არამედ დამნაშავეებს. საზოგადოება სდევნის მათ, ვინც უკვე ჩაიდინა დანაშაული და არც კი ცდილობს დანაშაულის ჩადენის მოტივების დადგენას, რითაც სრულიად უგულებელყოფს იმ ადამიანებს, რომლებიც დანაშაულის ჩადენის ზღვარზე დგანან. ისინი, ვისაც გარკვეული პრობლემები აქვთ, ვერ ხედავენ გამოსავალს და მიიწევენ იმ უფსკრულისკენ, რომელსაც დანაშაულის ჩადენა ჰქვია. მიუხედავად იმისა, აქვთ თუ არა ამის სურვილი, ეს უკანასკნელნი იძულებულნი არიან, ბოლომდე ჩაეფლონ კრიმინალის მორევში და მიყვნენ დინებას. ამ დროს კი საზოგადოება მშვიდად უყურებს სეირს და ხელსაც კი არ ანძრევს იმისთვის, რომ მათმა თანამოძმემ თავისი პრობლემა დანაშაულის ჩადენის გარეშე მოაგვაროს. სამაგიეროდ, მას შემდეგ, რაც დაინახავენ დამნაშავედ ქცეულ ადამიანს, საშველად უხმობენ „სამართალს“, რომლის ერთადერთი იარაღი – სასჯელია.

როგორ ექცევა „სამართალი“ კრიმინალთა კლასს?

საზოგადოების დამოკიდებულება კრიმინალებთან მიმართებით ყოველთვის ერთნაირი იყო – „მოვიშოროთ ისინი თავიდან!“. Continue reading ალექსანდრე ბერკმანი – დანაშაული

ალექსანდრე ბერკმანი – რეგისტრაცია

Alexander_Berkman_1x
რეგისტრაცია პირველი ნაბიჯია სამხედრო ვალდებულებისკენ. ომის მხარდამჭერები და მათ მიერ მოსყიდული მეძავი პრესა ყველანაირად ცდილობს ჩვენ შეტყუებას არმიაში, ამბობენ, რომ რეგისტრაციას არანაირი კავშირი არ აქვს სამხედრო ვალდებულებასთან – ისინი იტყუებიან. რეგისტრაციის გარეშე შეუძლებელია ჯარში გაწვევა.

სამხედრო ვალდებულება არის უარყოფა ჩვენი, როგორც მოქალაქეების, უფლებებისა. ჯარში გაწვევა არის სასაფლაო, სადაც დაკრძალულია ჩვენი თავისუფლების ყველანაირი კვალი. რეგისტრაცია კი ამის წინაპირობაა.

ადამიანი არ უნდა იყოს ვალდებული იბრძოლოს თავისი სურვილის წინააღმდეგ. მაგრამ ჩვენ არ ძალგვიძს შევეწინააღმდეგოთ სამხედრო ვალდებულებას მაშინ, როცა ვადასტურებთ და ვემორჩილებით რეგისტრაციას.
დასაწყისში ყველაფერი რთულია, მაგრამ, თუ ხელისუფლებამ შეძლო ჩვენი დარწმუნება დარეგისტრირებაში, ის ძალისხმევის გარეშე შეძლებს ჩვენთვის სამხედრო ვალდებულების დაკისრებას.

რეგისტრაციის მეშვეობით, ჩვენი ნებით ვაწვდით ხელისუფლებას იმ ინფორმაციას, რომელიც მას სჭირდება სამხედრო სისტემის ეფექტურობისთვის და მოქნილობისთვის.

რეგისტრაცია ნიშნავს მთავრობის ხელში დესპოტური ძალაუფლების ჩაგდებას, რომელმაც შექმნა ყველაზე ბნელი რუსეთი რევოლუციის შემდეგ. ამ ქვეყანაში არის ათასობით, შეიძლება ათიათასობით ახალგაზრდაც კი, რომელსაც არასოდეს მიუცია ხმა და გადაუხდია გადასახადი, მათ ლეგალურად არ აქვთ არსებობის უფლება. მათი რეგისტრაცია, არც მეტი, არც ნაკლები, თვითმკვლელობის ტოლფასია.

რეგისტრაციის უგულებელყოფა ისჯება თავისუფლების აღკვეთით. სამხედრო ვალდებულების თავიდან აცილებისთვის კი შეიძლება სიკვდილითაც დაგსაჯონ.

რეგისტრაცია არის იმის დადასტურება, რომ ხელისუფლებას აქვს პიროვნების ჯარში გაწვევის უფლება, ხოლო ადამიანთა დახოცვისთვის თანმიმდევრული, კეთილსინდისიერი წინააღმდეგობის გაწევა არ საჭიროებს არც რეგისტრაციასა და არც ჯარში გაწვევას.

დევიდ გრებერი – აბსურდული სამუშაოების ფენომენზე

OLYMPUS DIGITAL CAMERA1930 წელს, ჯონ მეინარდ კეინზის პროგნოზის მიხედვით, საუკუნის დასასრულს ტექნოლოგიები საკმარისად განვითარდებოდა, იმისათვის რომ დიდი ბრიტანეთისა და შტატების მსგავს სახელმწიფოებს 15 საათიანი სამუშაო კვირისთვის მიეღწიათ. ყველანაირი საფუძველი არსებობს, იმის დასაჯერებლად რომ ის მართალი იყო. დღევანდელი ტექნოლოგიის საშუალებით ჩვენთვის ეს სავსებით შესაძლებელია. და ამის მიუხედავათ, ეს ასე არ მოხდა. ნაცვლად ამისა, სწორედ ტექნოლოგიებმა შექმნა პირობები, იმისთვის რომ ყველამ უფრო მეტი იმუშავოს. ამის მისაღწევად საჭიროა შეიქმნას უმიზნო სამუშაოები. ევროპაში და განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ამერიკაში, უამრავი ადამიანი მთელს თავის სამუშაო დროს ხარჯავს ისეთ საქმიანობაში, რომლის შესრულების საჭიროებასაც ის ვერ ხედავს. ეს სიტუაცია მათთვს იწვევს ღრმა მორალურ და სულიერ ზიანს. ეს არის ჭრილობა ჩვენს კოლექტიურ სულზე. თუმცა ამაზე ფაქტიურად არავინ საუბრობს. Continue reading დევიდ გრებერი – აბსურდული სამუშაოების ფენომენზე

განათლება ჩაგვრის წინააღმდეგ

IMG_4095

გოდვინი: განათლება ჩაგვრის წინააღმდეგ
იმ დროიდან მოყოლებული რაც არსებობს ნაციონალური განათლების სისტემა, არსებობს მუდმივი ოპოზიცია, რომელიც მთელ რიგ პრობლემებზე საუბრობდა და საუბრობს. ჯერ კიდევ ადრეული პერიოდის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი მოწინააღმდეგე ამგვარი სწავლების იყო უილიამ გოდვინი, რომელმაც 1793 წელს დაწერა ,, კვლევა პოლიტიკურ სამართლიანობაზე’’ Enquiry concerning Political Justice, and its Influence on General Virtue and Happiness (1793), რომელიც გახდა პირველი თანამედროვე ანარქისტული შეტევა სახელმწიფო სისტემაზე.
ადამიანისთვის, რომელმაც ორი რევოლუცია გადაიტანა (ფრანგული – 1789-99 წლებში და ამერიკული 1776 ბოლოდან), მნიშვნელობა არ ჰქონდა მმართველობის რომელი ფორმა იქნებოდა ქვეყანაში, ამიტომ მან დაიწყო მართველობის ყველა ფორმასთან აქტიური ბრძოლა. ის მიიჩნევდა, რომ საზოგადოების ფორმირებაზე ყველაზე დიდ გავლენას ახდენს – განათლება და მთავრობა (მართველობის სხვადასხვა ფორმებით). აქედან გამომდინარე გოდვინის აზრით ყველაზე დიდი იარაღი, რომელიც ადამიანების ხელში რჩებოდა იყო/არის თავისუფალი განათლება, რომლის გატარება უნდა დაიწყოს არა უნივერსიტეტიდან, არამედ სკოლიდან! ის ამტკიცებდა, რომ წარმატებული რეფორმა სკოლაში საწინდარი იყო ნებისმიერი თავისუფალი რეფორმის წარამტების საწინდარი, ამ სახის ცვლილებები უნდა მომხდარიიყო კომპლექსურად. ამრიგად არ მოხდებოდა გაუცხოება სასკოლო სივრციდან საუნივერსიტეტო სივრცეში გადასვლის დროს. Continue reading განათლება ჩაგვრის წინააღმდეგ

ალექსანდრე ბერკმანი – უმუშევარი

Alexander_Berkman_1x

ზოგადად, ე.წ. რეფორმისტებს არ აქვთ რეალური გეგმა უმუშევრობის აღმოსაფხვრელად, რადგან დღევანდელ – კაპიტალიზმის პირობებში ამ უდიდესი პრობლემის გადაჭრა, პრაქტიკულად, შეუძლებელია. უმუშევრობა არაა დროებითი მოვლენა – ის დღევანდელი ეკონომიკური სისტემის მუდმივი თანამგზავრია. უმუშევრები კაპიტალიზმის ბატონობის დროს მუდამ იარსებებენ, რადგან პერიოდულად განმეორებადი ინდუსტრიული კრიზისი და სტაგნაცია ყოველთვის დატოვებს ათეულ და ასეულ ათასობით ადამიანს სამსახურის გარეშე.

უმუშევრობის გამომწვევი მიზეზი საკმაოდ მარტივია, თუმცა, სამწუხაროდ, ბევრს არ ესმის. სოციოლოგები, პოლიტიკოსები, ეკონომისტები და რეფორმისტები წარმატებით ახერხებენ , უმუშევრობა დააბრალონ ბაზრის პრობლემებს და სხვა მეორეხარისხოვან მიზეზებს, სინამდვილეში კი მისი არსებობის მიზეზი სულ სხვა რამაა – მწარმოებელს (იმ მუშას, ვინც ქმნის პროდუქტს), არ ეძლევა გაწეული შრომის შესაბამისი ანაზღაურება, რის გამოც არ შეუძლია შეიძინოს თავისივე შექმნილი პროდუქტიც კი. შედეგად, პროდუქციის ძირითადი ნაწილი თავს იყრის არამწარმოებლების – კაპიტალისტების ხელში, ხოლო როდესაც წარმოება ზღვარს მიაღწევს (ანუ, ახალი პროდუქტის წარმოება აზრს დაკარგავს, რადგან აღარ გაიყიდება) – ვიღებთ დახურულ ქარხნებს და ქუჩაში გამოყრილ მუშებს. Continue reading ალექსანდრე ბერკმანი – უმუშევარი

ერიხ ფრომი – სოციალიზმი, როგორც პრობლემა


ავტორიტარული წყობის ფაშისტურ და სტალინისტურ ტიპებთან და წამახალისებელი ტიპის სუპერკაპიტალისტურ სისტემასთან ერთად, მესამე პასუხს და კრიტიკულ რეაქციას კაპიტალიზმზე სოციალისტური თეორია წარმოადგენს. ეს თეორია, სტალინიზმისა და ფაშიზმისგან განსხვავებით (რომლებიც პოლიტიკურ და სოციალურ რეალობად იქცნენ) ფაქტიურად მხოლოდ თეორიად დარჩა. საკითხი სწორედ ასე დგას, მიუხედავად იმისა, რომ სოციალისტური პარტიები მეტნაკლებად დიდი ხნის განმავლობაში ფლობდნენ ძალაუფლებას ინგლისსა და სკანდინავიურ ქვეყნებში, უმრავლესობა, რომელსაც ეყრდნობოდნენ ეს სოციალისტური მთავრობები იმდენად უმნიშვნელო იყო, რომ მათ ვერ მოახერხეს საზოგადოების ძირეული ცვლილება და საკუთარი პროგრამების განხორციელების მხოლოდ მორიდებული მცდელობები ქონდათ.

დღესდღეობით სიტყვებმა – მარქსიზმი და სოციალიზმი – ისეთი ემოციური მუხტი შეიძინეს, რომ რთულია მათი მშვიდ გარემოში განხილვა. ადამიანების უმრავლესობისთვის ეს სიტყვები ”მატერიალიზმთან”, ”უღმერთობასთან”, ”სისხლისღვრასთან” და სხვადასხვა სახის ბოროტებასთან ასოცირდება. ამ რეაქციის გაგება შეიძლება მხოლოდ მაშინ,  თუ შევაფასებთ იმას, თუ რა ზომამდე შეუძლიათ სიტყვებს ფლობდნენ მაგიურ აზრს და ასევე გავითვალისწინებთ ჩვენი დროისათვის დამახასიათებელ გონიერი აზროვნების საერთო დაცემას. Continue reading ერიხ ფრომი – სოციალიზმი, როგორც პრობლემა