Tag Archives: ანარქიზმი

ემა გოლდმანი – ანარქია და გენდერული საკითხი

მუშა, რომლის კუნთებით და ძალით აღფრთოვანებულნი არიან მდიდრები,  და რომელსაც თავისი შრომით ძლივს გააქვს თავი, ქორწინდება იმიტომ, რომ ჰყავდეს ცოლი და დიასახლისი, რომელიც მიხედავს სახლს და დაარეგულირებს შემოსავლებს. ქალი ნელ-ნელა ვეღარ უძლებს მონურ შრომას და ისედაც მცირე შემოსავლის ორ ადამიანზე განაწილებას, ამ დროს კი კაცი ნელ-ნელა ხვდება, რომ მისი გეგმები იშლება და იწყებს იმაზე ფიქრს, რომ ქორწინება ჩავარდა.

უღელი მძიმდება.

ხარჯები შემცირების ნაცვლად იზრდება, ქალს კი, რომელმაც ის მცირეოდენი ძალაც კი დაკარგა, რაც ქორწინებამდე ჰქონდა,  ნელ-ნელა უცრუვდება იმედები. მუდმივი გაჭირვება და შიმშილი კლავს მის სილამაზეს. ის თანდათან ტყდება, აღარ აინტერესებს ოჯახის საქმეები, მას და მის ქმარს შორის კი სიყვარულის ძაფიც კი აღარაა, რომელიც მათ წინაშე არსებულ პრობლემებთან დაპირისპირების ძალას მისცემდა ორივეს. ნაცვლად იმისა, რომ ისინი მხარში ედგნენ ერთმანეთს, ნელ-ნელა უცხოვდებიან, უფრო და უფრო კრიტიკულად უყურებენ ერთმანეთს. Continue reading ემა გოლდმანი – ანარქია და გენდერული საკითხი

არასამთავრობო ორგანიზაცია – კაპიტალიზმის ტროას ცხენი

მაკედონელი ანარქისტების მიერ მომზადებული კრიტიკული ტექსტი არასამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობასა და როლზე თანამედროვე მსოფლიოში.

მნიშველოვანი მიზეზი არსებობს  რომ ანარქისტებმა არასამთავრობო სექტორს სათანადო ყურადღება დაუთმონ, უმთავრესად იმიტომ რომ „მესამე სექტორი“ საზოგადოების დემოკრატიზების იარაღად მოიაზრება,  უფრო მეტიც, ეს სექტორი განიხილება  ცენტრალიზებული ძალაუფლების, რეპრესიის, სიღატაკისა და ზოგადად კოლექტიური უბედურების წინააღმდეგ ბრძოლის ალტერნატივადაც. ჩვენთვის ეს კაპიტალიზმის მორიგი თვალთმაქცობაა თავისუფლებისა და არჩევანის თავისუფლების შესახებ ილუზიის კვლაწარმოებისათვის.

მოსაზრება, არჩევნებს, რომ რეალური ცვლილების მოხდენა შეეძლოს, მას არაკანონიერად გამოაცხადებდნენ,  არასამთავრობო ორგანიზაციებსაც მიესადაგებათ, რომლებიც იმის გარდა, რომ მთავრობის მიმართ ლოიალურნი და მათ მიერ წახალისებულნი არიან, კვლავ მიიჩნევიან უსამართლობის, მთავრობის ანტიპოდის შექმნისა და პოლიტიკური დისკურსში მონაწილეობის პლატფორმად.

ამის საწინააღმდეგოდ, ჩვენ მიგვაჩნია რომ მას მკვეთრად განსხვავებული როლი აქვს: გახდეს მედიატორი მთავრობასა და ხალხს შორის, მასაშადამე მოახერხოს ხალხის აღშფოთების განეიტრალება, გადააქციოს პოლიტიკურად არაკონტროლირებადი უთანხმოება მშვიდ, მშვიდობიან, ლეგალურ, კონტროლირებად და უწყინარ უკმაყოფილებად, მხარი დაუჭიროს კაპიტალიზმს კორპორაციების სასიამოვნო ხატის შექმნით, მმართველი იდეოლოგიის პროპაგანდით და საბოლოოდ, შექმნას ცვლილებებისათვის ბრძოლის ილუზია.

Continue reading არასამთავრობო ორგანიზაცია – კაპიტალიზმის ტროას ცხენი

მიხაკო წერეთელი – კანონი

mikhakotsereteli1

 

I

მას შემდეგ, რაც მონობა ადამიანს მძიმე შავ ლოდად დააწვა გულზედ, ბევრი სისაძაგლე და სიბინძურე ჩაუნერგა გულში, ტალახით აუვსო ტვინი და იმ ცნებათათვის აცემინა თაყვანი, რომელთა ერთი უბრალო გათვალისწინებაც კი ზიზღსა ჰგვრის და ბოღმით გულს უსივებს ცრუმორწმუნეობათაგან განთავისუფლებულ ადამიანს.

ღმერთი და ეშმაკი, სამოთხე და ჯოჯოხეთი, საკუთრება, მთავრობა, „წესიერება’’, სახელმწიფო და კანონი, – და მრავალი სხვა ამგვარი ცნებანი, ურომლისოდაც საზოგადოება დაიღუპებოდა და „ანარქიის’’  ჯოჯოხეთში ჩაესვენებოდა საუკუნოდ, – აი რითი აქვთ შერყვნილი გონება და დაჩლუნგებული გული არა თუ მათ, ვინც ამ ცნებათ განახორციელებენ, განამტკიცებენ,  წარმოადგენენ და გამოხატავენ კაცთა შორის, არა თუ ადამიანთა იმ ძლიერ საინტერესო სერიას, რომელიც იწყება განსწავლულ იურისტებითა და მთავრდება თვეში თუმნად მოსამსახურე ჯაშუშებით, –  არამედ ბევრ, მრავლის უმრავლეს უბრალო ადამიანთაც, რომელნიც გონებრივ მონობაში აღიზარდნენ, გონებრივი მონობის წრეში ავარჯიშებდნენ თავიანთ ტვინს, და სამარადისოდ იკურთხეს იგი ამ ცნებათაგან დამდგარი წუმპის სქელი წყლით. Continue reading მიხაკო წერეთელი – კანონი

პეტრე კროპოტკინი – თანამედროვე მეცნიერება და ანარქიზმი

წინასიტყვაობა პირველი ქართული გამოცემისათვის
1908 წელი

ქართველებს ფილოსოფიურ-მეცნიერული წიგნები ბევრი არა გვაქვს და ამ უკანასკნელს დროში კი მათი საჭიროება დღითიდღე მატულობს. ადამიანისათვის არაა საკმარისი, რომ ნაგლეჯ-ნაგლეჯად ყური მოჰკრას რამეს მეცნიერება-ფილოსოფიაზე. იმისათვის, რომ ადამიანს გარკვეული მსოფლმხედველობა ჰქონდეს აუცილებლად საჭიროა თავადაც იშრომოს: იკითხოს, იფიქროს; ამისათვის კი აუცილებელი საჭიროა სახელმძღვანელო წიგნები. სწორედ იმ მიზნით, რომ ხელი შევუწყოთ ჩვენში ჭეშმარიტ მსოფლმხედველობის გავრცელებას გამოვცემთ ამ პატარა წიგნს. ნურავინ იფიქრებს, რომ ეს წიგნაკი მხოლოდ მათთვის იყოს საჭირო ვისაც სურს გაეცნოს ანარქისტულ მსოფლმხეველობას. ეს წიგნაკი ძლიერ საჭირო და სასარგებლოა, ვისაც კი აინტერესებს მართალი მსოფლმხედველობის ქონა. თუმცა წიგნაკი წარმოადგენს მოკლე სისტემას ანარქიზმის მსოფლმხედველობისას, მაგრამ იგი შეიცავს ძლიერ საფუძვლიან კრიტიკას მეცნიერებისას და ფილოსოფოსებისას, როგორიცაა მაგალითად დარვინიზმი, ფილოსოფია კონტისა, კანტის, სპენსერისა და სხვ. ამ კრიტიკასთან ერთად წიგნში არის მოყვანლი ის ჭეშმარიტებანი დამატებანი, რომელსაც მიაღწია დღეს მეცნიერებამ და რომლის გარეშედაც არ იქნებოდა მართალი არც ერთი მსოფლმხედველობა.

Continue reading პეტრე კროპოტკინი – თანამედროვე მეცნიერება და ანარქიზმი

მიხეილ ჯავახიშვილი – მთავრობა

მიხეილ ჯავახიშვილი

წინა წერილში მე ვთქვი, რომ მშრომელ გლეხობას ბევრი დამჩაგვრელი ჰყავს მეთქი. გლეხებს სჩაგრავს და იბრიყვებს პოლიცია, მთავრობა, მემამულე და ძალიან ხშირად ისეთი გლეხებიც, რომლებსაც ჯიბე გაუსქელებიათ და თავის სუსტ მოძმეს სულს უხუთავენ.

დავიწყოთ თავიდან.

რა არის და რისთვის არის მოგონილი პოლიცია? ვინ დაუყენა ხალხს ბოქაული, ჩაფარი, გუბერნატორი და მამასახლისი? რას აკეთებ, ან ვის ემსახურებიან ეს მუქთახორა ავაზაკები? პოლიცია იმისთვის არის მოგონილი, რომ მდიდრებს მშრომელ ხალხის გაყვლეფაში ხელი გაუმართოს და, თუ გაჭირდება, იარაღით მიეშველოს. ბოქაულები, ჩაფრები, გზირები, მამასახლისებისა და ამისთანა წურბელები ხალხს მოახვია მთავრობამ, მინისტრებმა, მეფემ, რომელნიც ყურმოჭრილი მონები არიან მდიდარ მემამულეებისა და ვაჭრებისა. ყველანი ემსახურებიან სიმდიდრეს, ყველას უნდა გამდიდრება, მაგრამ პატიოსან შრომით შეუძლებელია გამდიდრება, ამიტომ გველაძუებმა და გაქნილებმა ასეთი ხერხი მოიგონეს: ხალხი უგუნურია, ბოროტია, უჭკუოა და არ იცის რა არის მისთვის სასარგებლო და რა არაო. ამიტომ ხალხს პატრონობა და ყურისგდება უნდაო. პატრონად ხალხს დაუყენეს მეფე, თვითონ კი ამ მეფეს გარს შემოეხვივნენ და ხალხის ოფლითა და სისხლით დაიწყეს ცხოვრება, პარპაში და ფუფუნება.

ვინ არის მეფე? Continue reading მიხეილ ჯავახიშვილი – მთავრობა

ვეფხვია მანია – შრომა და წარმოება

26908_103052356392746_100000639450517_85423_7777161_n

საზოგადოების განვითარების საფუძველს კონკრეტული ადამიანის თავისუფლება (შესაძლებლობა აკეთო ის რაც გინდა) წარმოადგენს. ნებისმიერ სოციალურ პროექტში პირველ რიგში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ის, რომ ადამიანი ბიოლოგიური ორგანიზმია. ამიტომაც მას იმისათვის, რომ იმოქმედოს, გამრავლდეს და იაზროვნოს, სჭირდება საკვები. მომავალ სოციალურ სისტემაში წარმოება ისე უნდა იყოს მოწყობილი და ორგანიზებული რომ არ იყოს ადმიანის თავისუფლება შეზღუდული.

საბჭოთა კავშირში გავრცელებული ლოზუნგი, „შრომამ შექმნა ადამიანი“, სადაც შრომა წარმოადგენს ღმერთის ჩანაცვლებას და მთელი ეკონომიკაც საბჭოთა კავშირში ამ რელიგიით იმართებოდა. ამ რელიგიამ შობა სტახანოველთა მრევლი. ადამიანისა და ცხოველის მთავარ განმასხვავებელ ნიშნად შრომის უნარი იყო გამოცხადებული, როცა შრომა წარმოადგენს მხოლოდ გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ, მოთხოვნილების დაკმაყოფილებისათვის გაწეულ ძალისხმევას, რომელიც გამომდინარეობს რეფლექსიდან, რაც კი არ ასხვავებს ადამიანს ცხოველისგან, არამედ პირიქით, აერთიანებს. აქ ძალიან ნათლად ჩანს ის ფაქტი, თუ როგორ მიზანმიმართულად ერიდება ძალაუფლება აზროვნებისა და შემოქმედების, როგორც ადამიანსა და ცხოველს შორის არსებითად განმასხვავებელი უნარის აღიარებას. Continue reading ვეფხვია მანია – შრომა და წარმოება

ინტერვიუ ნოამ ჩომსკისთან – ანარქიზმზე

1.    რას გვეტყვით ანარქისტული იდეების ჩამოყალიბების შესახებ? რომელი ანარქისტული მიმდინარეობები წარმოიშვა დროთა განმავლობაში?

 ანარქისტული აზროვნების საფუძვლები, ჩემი აზრით, უნდა ვეძებოთ განმანათლებლობის და კლასიკური ლიბერალიზმის ხანაში. შეიძლება უფრო შორსაც წავიდეთ – მე17 საუკუნის მეცნიერული რევოლუციის პერიოდში, რომელმაც მოიცვა სხვადასხვა ასპექტები, მაგალითად ავიღოთ კარტესისეული რაციონალიზმი. ამ თემაზე არის საკმაოდ ბევრი ლიტერატურა (მაგ: ისტორიკოს ჰარი ბრაკენის შრომები, მეც მაქვს დაწერილი რამდენიმე წიგნი ამის შესახებ ). აქ, ცხადია, ვერ შევძლებთ ამ წიგნების შეჯამებას, მაგრამ ვიტყვი რომ ვეთანხმები ანარქო-სინდიკალისტ რუდოლფ როკერს, რომელიც ფიქრობდა, რომ კლასიკური ლიბერალური იდეები იმსხვერპლა ინდუსტრიულმა კაპიტალიზმმა. შემდგომში იდეები თანდათანობით ისევ ვითარდებოდა, რისი მიზეზიც, ჩემი აზრით ისაა, რომ ისინი კარგად ერგება ადამიანის რეალურ მოთხოვნილებებს. ესპანეთის სამოქალაქო ომი ალბათ ყველაზე მნიშვნელოვანი მომენტი იყო ანარქიის ისტორიაში – როგორც იცით, 1936 წელს ესპანეთის დიდ ნაწილში იფეთქა ანარქისტულმა რევოლუციამ, რასაც სულაც არ ჰქონია სპონტანური აფეთქების სახე – პირიქით, მისი საფუძვლები იქმნებოდა საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში. თუმცა, სამწუხაროდ, ანარქიზმს დაუპირისპირდა თითქმის ყველა სისტემა – სტალინიზმი, ფაშიზმი, დასავლური ლიბერალიზმი – ისინი გაერთიანდნენ ანარქიის წინააღმდეგ და შეძლეს ანარქისტული რევოლუციის დამარცხება. ეს გაერთიანება, ჩემი აზრით, ანარქიზმის დიდ მნიშვნელობაზე მეტყველებს. Continue reading ინტერვიუ ნოამ ჩომსკისთან – ანარქიზმზე

რა არის პირდაპირი მოქმედება?

“პირდაპირი მოქმედება” ანარქისტების გაერთიანებაა, რომელიც პროპაგანდას უწევს ანარქიას და ხელს უწყობს ანარქისტული საზოგადოების ჩამოყალიბებას. “პირდაპირი მოქმედება” იბრძვის ისეთი საზოგადოების შესაქმნელად, რომელიც კაპიტალიზმის, სახელმწიფოსა და ყოველგვარი იერარქიის გარეშე შეძლებს მართოს საკუთარი ცხოვრება. ეს უდავოდ რევოლუციური მიზანი საჭიროებს ორგანიზებულობას და მჭიდრო თანამშრომლობას. ანარქისტების ერთ-ერთი მთავარი მიზანია საზოგადოებისთვის ანარქიის ცოცხალი მაგალითის ჩვენება, “პირდაპირი მოქმედება” კი ამის საშუალებას რეალურად გვაძლევს.

 

Continue reading რა არის პირდაპირი მოქმედება?

მიხეილ ბაკუნინი – ღმერთი და სახელმწიფო

ნაწილი 1

ვინ არიან მართლები – იდეალისტები თუ მატერიალისტები?  ამ შეკითხვაზე პასუხის გაცემას ბევრი ფიქრი არ სჭირდება. ეჭვგარეშეა, რომ იდეალისტები ცდებიან. დიახ, ფაქტები იდეაზე წინ დგანან. იდეალი, როგორც პრუდონმა თქვა, არის მხოლოდ ყვავილი, რომელიც მატერიალურ პირობებშია ფესვგადგმული. დიახ, კაცობრიობის მთელი ისტორია – ინტელექტუალური და მორალური, პოლიტიკური და სოციალური, არაფერია, თუ არა ეკონომიკური ისტორიის ანარეკლი.

თანამედროვე მიუკერძოებელი და ნამდვილი მეცნიერების ყველა მიმართულება თანხმდება ერთ ფუნდამენტურ საკითხზე : სოციალური სამყარო, უფრო ზუსტად, კაცობრიობა, არის ცხოველთა ჯერჯერობით ყველაზე განვითარებული ცხოველთა სახეობა. თუმცა, ეს განვითარება გულისხმობს უარყოფასაც – ადამიანები უარყოფენ მათში ცხოველური საწყისის არსებობას. სწორედ ეს უარყოფა, რომელიც გარდაუვალი იქნებოდა, წარმოშობს გარკვეულ იდეალებს, ინტელექტუალური და მორალური სამყაროს რწმენებს და იდეებს .

დიახ, ჩვენი უძველესი წინაპრები, ადამები და ევები, თუ გორილები არა, გორილების ახლო ნათესავები მაინც იყვნენ, წარმოადგენდნენ ყველაზე ძლიერ, ჭკვიან მხეცებს, რომლებიც სხვა ცხოველებზე მაღლა იდგნენ და გამოირჩეოდნენ ორი მთავარ თვისებით – აზროვნების უნარით და აჯანყების მოთხოვნილებით. Continue reading მიხეილ ბაკუნინი – ღმერთი და სახელმწიფო

ნაწყვეტი რუდოლფ როკერის შრომიდან “ანარქიზმი და ანარქო სინდიკალიზმი”

RudolfRocker1915

ყველა სახის პოლიტიკური ძალაუფლება იმანენტურად გულისხმობს მონობის კონკრეტულ ფორმებს, რათა შენარჩუნდეს, როგორც არსებული წესრიგის გამომხატველი. როგორც გარეგნულადაც ჩანს, ამა თუ იმ სახელმწიფოს სხვა სუვერენულ ქვეყნებთან ურთიერთობისას სჭირდება ხელოვნურად წარმოქმნას წინააღმდეგობები, რათა ლეგიტიმაცია მიანიჭოს მის შიგნით პოლიტიკური თამაშის წესებს – საზოგადოებები დაყოს კასტებად, წოდებებად, კლასებად და ასეთი ფორმის სოციო-ეკონომიკური რეალობა გამოაცხადოს სახელმწიფოს არსებობისათვის აუცილებელ, საჭირო და გამართლებულ მდგომარეობად. ბოლშევიკური ბიუროკრატიის აღზევება, რომელიც  რუსეთში პროლეტარიატის დიქტატურის ნიღბისქვეშ ხდებოდა (სინამდვილეში ეს დიქტატურა მცირე ელიტური ჯგუფების ძალადობა იყო რუს ხალხზე) ახალი ინსტანციაა იმ ისტორიული გამოცდილებისა, რომელიც რამდენჯერმე იქამდეც გამეორდა: მაღალი კლასი, რომელიც დღეს გარკვეული ტიპის არისტოკრატიადაც ყალიბდება, რუსი გლეხებისა და მუშებისაგან განცალკევებულად ინიჭებდა პრივილეგიებს “სახალხო მმართველობის უფლებაზე”. ეს სიტუაცია კიდევ უფრო გაუსაძლისი გახდა მას შემდეგ რაც დესპოტურმა სახელმწიფო აპარატმა მთლიანად ჩამოართვა მშრომელთა კლასს უფლება, უკმაყოფილება გამოეხატა არსებული წესრიგისადმი და ებრძოლა საკუთარი უფლებებისათვის. თუნდაც სრულმა ეკონომიკური თანასწორობამ ვერ დაიცვა მასები პოლიტიკური და სოციალური რეპრესიისაგან. მხოლოდ ეკონომიკური თანასწორობა ვერ მოგვცემს თავისუფალ საზოგადოებას. ეს ის გაკვეთილია, რომელიც ავტორიტარული სოციალიზმის დამცველებს არასდროს სურდათ ესწავლათ – ციხეებში, მონასტერებში და ყაზარმებში ეკონომიკური თანასწორობაა, – ერთნაირად აჭმევენ, ერთნაირად აცმევენ, ერთნაირ დავალებებს ასრულებენ. უძველესი ინკების სახემწიფო პერუში და იეზუიტთა სახელმწიფო პარაგვაიში სრული ეკონომიკური თანასწორობით ხასიათდებოდა, თუმცა ამის მიუხედავად იქ საშინელი ავტორიტარული რეჟიმი დამყარდა, სადაც ინდივიდები იარაღებს წარმოადგენდნენ პოლიტიკური იერარქიის მაღალ საფეხურზე მყოფი ჯგუფებისათვის. პრუდონი პირველია, ვინც ასეთი ტიპის წესრიგს აკრიტიკებს, მისთვის “სოციალიზმი” თავისუფლების გარეშე მონობის ერთ-ერთი ფორმაა. სოციალური სამართლიანობის იდეა მხოლოდ მაშინ რეალიზდება, როცა ერთდროულად ზრდის პიროვნების თავისუფლებასა და პასუხისმგებლობის განცდას. თავის მხრივ ჰეგელისთვისაც თავისუფლება სხვა არაფერია, თუ არა გაცნობიერებული პასუხისმგებლობა. სოციალიზმი შესაძლებელია სრულიადაც არ იყოს თავისუფლებაზე დაფუძნებული საზოგადოებრივი ფორმაცია თუკი პოლიტიკური ვერტიკალი მუდმივად ძალაუფლების ლეგიტიმაციის მცდელობაშია. ამ გარემოების მნიშვნელობის ამოცნობამ აქცია ანარქიზმი ანტისახელმწიფოებრივ იდეოლოგიად.

____________________
სოსოს თარგმანებიდან