Tag Archives: კაპიტალიზმი

ერიხ ფრომი – სოციალიზმი, როგორც პრობლემა


ავტორიტარული წყობის ფაშისტურ და სტალინისტურ ტიპებთან და წამახალისებელი ტიპის სუპერკაპიტალისტურ სისტემასთან ერთად, მესამე პასუხს და კრიტიკულ რეაქციას კაპიტალიზმზე სოციალისტური თეორია წარმოადგენს. ეს თეორია, სტალინიზმისა და ფაშიზმისგან განსხვავებით (რომლებიც პოლიტიკურ და სოციალურ რეალობად იქცნენ) ფაქტიურად მხოლოდ თეორიად დარჩა. საკითხი სწორედ ასე დგას, მიუხედავად იმისა, რომ სოციალისტური პარტიები მეტნაკლებად დიდი ხნის განმავლობაში ფლობდნენ ძალაუფლებას ინგლისსა და სკანდინავიურ ქვეყნებში, უმრავლესობა, რომელსაც ეყრდნობოდნენ ეს სოციალისტური მთავრობები იმდენად უმნიშვნელო იყო, რომ მათ ვერ მოახერხეს საზოგადოების ძირეული ცვლილება და საკუთარი პროგრამების განხორციელების მხოლოდ მორიდებული მცდელობები ქონდათ.

დღესდღეობით სიტყვებმა – მარქსიზმი და სოციალიზმი – ისეთი ემოციური მუხტი შეიძინეს, რომ რთულია მათი მშვიდ გარემოში განხილვა. ადამიანების უმრავლესობისთვის ეს სიტყვები ”მატერიალიზმთან”, ”უღმერთობასთან”, ”სისხლისღვრასთან” და სხვადასხვა სახის ბოროტებასთან ასოცირდება. ამ რეაქციის გაგება შეიძლება მხოლოდ მაშინ,  თუ შევაფასებთ იმას, თუ რა ზომამდე შეუძლიათ სიტყვებს ფლობდნენ მაგიურ აზრს და ასევე გავითვალისწინებთ ჩვენი დროისათვის დამახასიათებელ გონიერი აზროვნების საერთო დაცემას. Continue reading ერიხ ფრომი – სოციალიზმი, როგორც პრობლემა

ელიზე რეკლიუ – ჩემ ძმა გლეხს

გაზ. „მუშის“ ჯგუფის გამოცემა. თბილისი, 1906 წელი

1011

 

 „ნუთუ მართალია“, მკითხე მე შენ, „რომ შენ ამხანაგებს, ქალაქის მუშებს უნდათ წამართვან მე მიწა, ის მიწა, რომელიც მე ასე რიგათ მიყვარს, და რომელიც მაძლევს მე პურს, თუმცა კი საკმაოდ ძუნწად, მაგრამ, მაინც მაძლევს? ის კვებავდა ჩემს მამას და ჩემი მამის მამას; ნუთუ ჩემი ბავშვები იქმნებიან შესაძლებლობას მოკლებული მისით ისაზრდოვონ? ნუთუ მართალია, რომ შენ გინდა მე მიწა წამართვა?“ – „არა, ჩემო ძმაო, ეს არაა მართალი. შენ გიყვარს მიწა, შენ ამუშავებ მას, შენ გეკუთვნის მისი მოსავალიც შენ პოულობ მიწიდგან პურს და არავის არა აქვს უფლება სჭამოს ის შენზე უწინ, იმ ქალზე ადრე, რომელმაც თავისი ბედი შენსას შეუერთა, იმ ბავშვზე უწინ, რომელიც თქვენი კავშირისაგან დაიბადა. შეინახე შენი მინდვრები, შეინახე შენი ბარი და კავი, რომლებიც მიუცილებელნი არიან შენთვის გამაგრებული მიწის სახნავად, შეინახე თესლები სათესისთვის, არა არის რა შენ შრომაზე უფრო ნაკურთხი, და ათასჯერ იყოს წყეული ის, ვინც იფიქრებს შენგან მიწის წართმევას, იმ მიწის, რომელიც შენი მკლავის შრომით შეიქმნა მარჩენალი!“

მაგრამ, იმას რასაც შენ გეუბნები, არ ვეტყვი სხვებს, რომლებიც აგრეთვე თავის თავს მიწის მუშას ეძახიან, და ნამდვილად კი ამგვარი არ არიან. ვინ არიან ეს ეგრედ წოდებული მუშები, ეს მიწის გამაპოხიერებელნი? ერთი დაიბადა დიდ კაცად. როგორც კი მოასწრეს აკვანში ჩადება იმისი, რომელიც გახვეული იყო ნაზ ქსოვილებში და ძვირფას აბრეშუმებში, მოვიდნენ მღვდელი, მსაჯული, ნოტარიუსი და სხვა პირები, რათა თაყვანი ეცათ ახალდაბადებულისთვის, როგორც მომავალი მიწის მფლობელისთვის. კარის კაცნი, მამაკაცები და ქალები ყოველი მხრიდგან მოედინებიან და მოაქვთ საჩუქრები, ძვირფასი ქსოვილები, რომლებშიც ვერცხლია ჩაქსოვილი და ოქროს ზიზილ-პიპილები; და მაშინ როდესაც მას თავზე აყრიან საჩუქრებს მწერლები დიდ წიგნებში სწერენ, რომ ბავშვი ჰფლობს – აქ წყაროებს, იქ მდინარეებსა, უფრო შორს კი ტყეებს, მინდვრებს და საბალახოებს, იქ ბაღებს და კიდევ სხვა ველებს, სხვა ტყეებს, სხვა საძოვრებს. მას აქვს ქონება მთებში და და ბარებში; ის კი არა, მიწის ქვეშაც მას მოეძევება მსხვილი ქონება, სადაც კაცები ასობით და ათასობით მუშაობენ, როდესაც ის მომწიფდება, იმან იქნება ინახულოს როდისიმე ეს ქონება, რომელიც მან იმკვიდრა დედის მუცლიდგან გამოსვლისთანავე, – შეიძლება არც შეიწუხოს თავი და არც კი დახედოს მას; მაგრამ სულერთია, ნაყოფს მოაგროვებს და გაყიდის ის. ყოველი მხრიდგან შარით და რკინის გზით, წყლის ნავებით და ზღვის ხომალდებით მასთან დაიწყებს დენას ოქროთი სავსე ტომრები – მისი მამულების შემოსავალი. მერე რა? როდესაც ჩვენ ძალა გვექმნება, დავტოვოთ ყველა ეს ნაყოფები ადამიანის შრომისა ამ მემკვიდრის ზანდუკებში? დავტოვოთ შეუხებლად ეს საკუთრება? არა ჩემო მეგობრებო, ჩვენ ყველა ამას წავიღებთ. დავხევთ იმ ქაღალდებს და გეგმებს, დავამტვრევთ ამ სასახლეების კარებს, ჩვენ დავეპატრონებით ამ მამულებს. «იმუშავე, ვაჟბატონო, ვეტყვით ჩვენ მას, თუ გინდა, რომ სჭამო. აღარაფერი ამ სიმდიდრეებისგან შენ აღარ გეკუთვნის». Continue reading ელიზე რეკლიუ – ჩემ ძმა გლეხს

არასამთავრობო ორგანიზაცია – კაპიტალიზმის ტროას ცხენი

მაკედონელი ანარქისტების მიერ მომზადებული კრიტიკული ტექსტი არასამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობასა და როლზე თანამედროვე მსოფლიოში.

LiberalsRiotNow_0

მნიშველოვანი მიზეზი არსებობს  რომ ანარქისტებმა არასამთავრობო სექტორს სათანადო ყურადღება დაუთმონ, უმთავრესად იმიტომ რომ „მესამე სექტორი“ საზოგადოების დემოკრატიზების იარაღად მოიაზრება,  უფრო მეტიც, ეს სექტორი განიხილება  ცენტრალიზებული ძალაუფლების, რეპრესიის, სიღატაკისა და ზოგადად კოლექტიური უბედურების წინააღმდეგ ბრძოლის ალტერნატივადაც. ჩვენთვის ეს კაპიტალიზმის მორიგი თვალთმაქცობაა თავისუფლებისა და არჩევანის თავისუფლების შესახებ ილუზიის კვლაწარმოებისათვის.

მოსაზრება, არჩევნებს, რომ რეალური ცვლილების მოხდენა შეეძლოს, მას არაკანონიერად გამოაცხადებდნენ,  არასამთავრობო ორგანიზაციებსაც მიესადაგებათ, რომლებიც იმის გარდა, რომ მთავრობის მიმართ ლოიალურნი და მათ მიერ წახალისებულნი არიან, კვლავ მიიჩნევიან უსამართლობის, მთავრობის ანტიპოდის შექმნისა და პოლიტიკური დისკურსში მონაწილეობის პლატფორმად.

ამის საწინააღმდეგოდ, ჩვენ მიგვაჩნია რომ მას მკვეთრად განსხვავებული როლი აქვს: გახდეს მედიატორი მთავრობასა და ხალხს შორის, მასაშადამე მოახერხოს ხალხის აღშფოთების განეიტრალება, გადააქციოს პოლიტიკურად არაკონტროლირებადი უთანხმოება მშვიდ, მშვიდობიან, ლეგალურ, კონტროლირებად და უწყინარ უკმაყოფილებად, მხარი დაუჭიროს კაპიტალიზმს კორპორაციების სასიამოვნო ხატის შექმნით, მმართველი იდეოლოგიის პროპაგანდით და საბოლოოდ, შექმნას ცვლილებებისათვის ბრძოლის ილუზია.

Continue reading არასამთავრობო ორგანიზაცია – კაპიტალიზმის ტროას ცხენი

ფრედი პერლმანი – ყოველდღიური ცხოვრების რეპროდუქცია.

perlman01

ტომის წევრთა ყოველდღიური საქმიანობა საკუთრივ ტომის კვლავწარმოებასა და შენარჩუნებას ახდენს. კვლავწარმოებაში მოიაზრება, არამხოლოდ ფიზიკური რეპროდუქცია, არამედ -სოციალური კვლავწარმოებაც. ტომის წევრები ”სოციალური ფაქტების”[1] კვლავწარმოებას ახდენენ, რომლის ფარგლებშიც ადამიანთა ეს ჯგუფი სპეციფიკურ მოქმედებებს ასრულებს. ტომის წევრების სპეციფიკური ”სოციალური მოქმედებები”[2] არ არის ადამიანის ბუნებრივი მახასიათებელი, იმ სახით, რა სახითაც ვთქვათ, თაფლის წარმოება არის ფუტკრისთვის ბუნებრივი მახასიათებელი. ტომის წევრების მიერ ყოველდღიური ცხოვრების ფორმის შენარჩუნება, კონკრეტულ მატერიალურ და ისტორიულ პირობებზე სოციალური პასუხია. მონების ყოველდღიური მოქმედება მონობის კვლავწარმოებას ახდენს. ამით მონები არამხოლოდ ფიზიკურად კვლავაწარმოებენ საკუთარ თავსა და მათ ბატონებს, არამედ- იმ ინსტრუმენტებსაც, რომელთა მეშვეობითაც ბატონები მათ რეპრესიას ახდენენ და – საკუთარ ჩვევას, რომ დაემორჩილონ ბატონის ავტორიტეტს. ადამიანისათვის, რომელიც მონების საზოგადოებაში ცხოვრობს, ბატონი-მონის დამოკიდებულება ბუნებრივ და მუდმივ ურთიერთობად აღქიმება. თუმცა, ადამიანები არ იბადებიან ბატონებად და მონებად. მონობა არის სპეციფიკური სოციალური ფორმა, და ადამიანები მას მხოლოდ კონკრეტულ მატერიალურ და ისტორიულ პირობებში ემორჩილებიან. სახელფასო ანაზღაურების მქონეთა ყოველდღიური აქტივობა სახელფასო შრომისა და კაპიტალის კვლავწარმოებას ახდენს. ყოველდღიური სოციალური მოქმედებების მეშვეობით, „მოდერნული“ ადამიანები კვლავაწარმოებენ ყოველდღიური ცხოვრების სოციალურ ფორმებს, ისევე როგორც ტომის წევრები და მონები ახდენენ მათი საზოგადოების წევრების, სოციალური ურთიერთობებისა და ღირებულებების კვლავწარმოებას. სოციალური აქტივობის ადრეული ფორმებისგან განსხვავებით, ყოველდღიური ცხოვრება კაპიტალისტურ საზოგადოებაში, სისტემატურად ახდენს იმ მატერიალური პირობების ტრანსფორმირებას, რომელსაც კაპიტალიზმი შეესაბამება. ადამიანური აქტივობის ზოგიერთი შეზღუდვა თანდათანობით ექცევა ადამიანის კონტროლის ქვეშ. ინდუსტრიალიზაციის მაღალ დონეზე, პრაქტიკული ქმედება ქმნის საკუთარ მატერიალურ პირობებს, ასევე იძენს საკუთარ სოციალურ ფორმებს. ამიტომაც ანალიზის სუბიექტი არ არის მხოლოდ ის, თუ როგორ კვალვაწარმოებენ კაპიტალისტურ საზოგადოებას პრაქტიკული ქმედებები, – არამედ ისიც, რომ ეს ქმედებები/აქტივობები აქრობენ მატერიალურ პირობებს , რომლებსაც კაპიტალიზმი შეესაბამება.

ყოველდღიური ცხოვრება კაპიტალისტურ საზოგადოებაში Continue reading ფრედი პერლმანი – ყოველდღიური ცხოვრების რეპროდუქცია.

ერთი სიტყვით კონტროლზე

 

კორნელიუს კასტორიადისი
კორნელიუს კასტორიადისი


* თავდაპირველად ადამიანი ზებუნებრივ ძალებს მიაწერდა ისეთ მოვლენებს, რომელთა ახსნაც არ შეეძლო. შემდგომ, დაკვირვებების შედეგად ადამიანმა აღმოაჩინა გარკვეული კანონზომიერებები, ციკლური მოვლენები და მან ეს ცოდნა გამოიყენა ადამიანთა უმრავლესობის კონტროლისათვის, რომელსაც საფუძვლად პირადი, მერკანტილური ინტერესები ჰქონდა. განათლების გავრცელების შეზღუდვით ადმიანთა მცირე ჯგუფი დღემდე წარმატებით იყენებს მეცნიერებას და მის მიღწევებს ამ მიზნებისათვის.

* ასე შეიქმნა რელიგია, რომელიც წარმოადგენს მთელ სისტემას საკრალიზებული ცოდნისა და რიტუალების კომპლექსს, ადამიანის ყალიბში მოქცევისა და მისი მართვის შესაძლებლობისთვის. Continue reading ერთი სიტყვით კონტროლზე

ვეფხვია მანია – შრომა და წარმოება

26908_103052356392746_100000639450517_85423_7777161_n

საზოგადოების განვითარების საფუძველს კონკრეტული ადამიანის თავისუფლება (შესაძლებლობა აკეთო ის რაც გინდა) წარმოადგენს. ნებისმიერ სოციალურ პროექტში პირველ რიგში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ის, რომ ადამიანი ბიოლოგიური ორგანიზმია. ამიტომაც მას იმისათვის, რომ იმოქმედოს, გამრავლდეს და იაზროვნოს, სჭირდება საკვები. მომავალ სოციალურ სისტემაში წარმოება ისე უნდა იყოს მოწყობილი და ორგანიზებული რომ არ იყოს ადმიანის თავისუფლება შეზღუდული.

საბჭოთა კავშირში გავრცელებული ლოზუნგი, „შრომამ შექმნა ადამიანი“, სადაც შრომა წარმოადგენს ღმერთის ჩანაცვლებას და მთელი ეკონომიკაც საბჭოთა კავშირში ამ რელიგიით იმართებოდა. ამ რელიგიამ შობა სტახანოველთა მრევლი. ადამიანისა და ცხოველის მთავარ განმასხვავებელ ნიშნად შრომის უნარი იყო გამოცხადებული, როცა შრომა წარმოადგენს მხოლოდ გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ, მოთხოვნილების დაკმაყოფილებისათვის გაწეულ ძალისხმევას, რომელიც გამომდინარეობს რეფლექსიდან, რაც კი არ ასხვავებს ადამიანს ცხოველისგან, არამედ პირიქით, აერთიანებს. აქ ძალიან ნათლად ჩანს ის ფაქტი, თუ როგორ მიზანმიმართულად ერიდება ძალაუფლება აზროვნებისა და შემოქმედების, როგორც ადამიანსა და ცხოველს შორის არსებითად განმასხვავებელი უნარის აღიარებას. Continue reading ვეფხვია მანია – შრომა და წარმოება

ერიხ ფრომი – კაპიტალიზმისა და ბიუროკრატიის გავლენა თანამედროვე ადამიანზე


კაპიტალისტური საზოგადოება დამყარებულია, ერთის მხრივ – პოლიტიკური თავისუფლების, ხოლო მეორე მხრივ – ბაზრის, როგორც ყველანაირი ეკონომიკური და საზოგადოებრივი ურთიერთობის რეგულატორის პრინციპებზე. ბაზარი ადგენს საქონლის საცვლელ ღირებულებას, ხოლო შრომის ბაზარი არეგულირებს სამუშაო ძალის შეძენის და გაყიდვის პრინციპებს. სასარგებლო ნივთები, ისევე როგორც ადამიანის სასარგებლო ძალა და შესაძლებლობები იქცევა საქონლად, რომელიც შემდეგ ყოველგვარი დაძალების და მოტყუების გარეშე, საბაზრო პირობების მიხედვით იცვლება. როგორი სასარგებლო და აუცილებელიც არ უნდა იყოს ნივთი(მაგალითად: ჩექმები), მას არ აქვს არანაირი ეკონომიკური (საცვლელი) ღირებულება, თუ ბაზარზე მასზე მოთხოვნა არ არის. ისევე როგორც ნივთები, ადამიანის ძალები და შესაძლებლობებიც არ ფლობენ ეკონომიკურ ღირებულებას თუ არსებულ ბაზარზე მათზე მოთხოვნა არ არის. კაპიტალის მფლობელს შეუძლია შეიძინოს და მუშაობა აიძულოს ნებისმიერ სამუშაო ძალას. ძალის მფლობელი იძულებულია ბაზარზე არსებული პირობების შესაბამისად მიყიდოს კაპიტალისტს საკუთარი შესაძლებლობები, წინააღმდეგ შემთხვევაში ის შიმშილისთვის არის განწირული. ეს ეკონომიკური სტრუქტურა ასევე ნათლად არის არეკლილი ფასეულობათა იერარქიაში. ცხადია რომ კაპიტალი განკარგავს სამუშაო ძალას, გამომდინარე აქედან დაგროვებული საგნები – მკვდარი საგნები – უფრო მეტად ფასობენ ვიდრე ცოცხალი შრომა და ცოცხალი ადამიანის შესაძლებლობები. Continue reading ერიხ ფრომი – კაპიტალიზმისა და ბიუროკრატიის გავლენა თანამედროვე ადამიანზე

რა არის პირდაპირი მოქმედება?

“პირდაპირი მოქმედება” ანარქისტების გაერთიანებაა, რომელიც პროპაგანდას უწევს ანარქიას და ხელს უწყობს ანარქისტული საზოგადოების ჩამოყალიბებას. “პირდაპირი მოქმედება” იბრძვის ისეთი საზოგადოების შესაქმნელად, რომელიც კაპიტალიზმის, სახელმწიფოსა და ყოველგვარი იერარქიის გარეშე შეძლებს მართოს საკუთარი ცხოვრება. ეს უდავოდ რევოლუციური მიზანი საჭიროებს ორგანიზებულობას და მჭიდრო თანამშრომლობას. ანარქისტების ერთ-ერთი მთავარი მიზანია საზოგადოებისთვის ანარქიის ცოცხალი მაგალითის ჩვენება, “პირდაპირი მოქმედება” კი ამის საშუალებას რეალურად გვაძლევს.

 

Continue reading რა არის პირდაპირი მოქმედება?

კონტროლის ახალი პარადიგმა

 

იყო მართული ნიშნავს: იყო ნათვალთვალები, ინსპექტირებული, დირექტირებული დანომრილი, რეგულირებული, აღრიცხული, ინსტრუქტირებული, ნაქადაგევი, შემოწმებული, შეფასებული, ცენზორირებული, ნაბრძანები იმ არსებებისაგან, რომელთაც არ აქვთ არც უფლება, არც გონიერება და არც ღირსება, აკეთონ ასე. იყო მართული ნიშნავს იყო ჩართული ნებისმიერ ოპერაციაში, ჩანიშნული ყველა აღრიცხულ გარიგებაში, დათვლილი, რეგისტრირებული, დაშტამპული, გაზომილი, ლიცენზირებული, ავტორიზებული, დაჯერებული, აღკვეთილი, რეფორმირებული, კორექტირებული, დასჯილი. საზოგადოებრივი სარგებლის, საერთო ინტერესების სახელით იყო ექსპლოატირებული, გამოძალული, ჩახშობილი, გაძარცვული. უმნიშვნელო წინააღმდეგობის გაწევისა და უბრალო დაჩივლებისათვის – რეპრესირებული, დაჯარიმებული, გალანძღული,განიარაღებული,დაპატიმრებული, გასამართლებული, დეპორტირებული, გაყიდული, მსხვერპლშეწირული. საბოლოოდ კი მასხრად აგდებული, შერცხვენილი, დამნაშავის იარლიყით. ეს არის მთავრობა. ეს არის მისი მორალი.

პიერ-ჟოზეფ პრუდონი, 1850-იანი წლები

r2k-logo

Continue reading კონტროლის ახალი პარადიგმა

რიკარდო ფლორეს მაგონი – ბოსების გარეშე

ricardomug2

შეუძლებელია, გჭირდებოდეს უფროსი და ამავდროულად, გსურდეს თავისუფლება. არჩევნის გაკეთება გვიწევს ორ რაღაცას შორის: ვიყოთ სრულიად თავისუფლები და უარვყოთ ყველანაირი მართველი, ან ვიყოთ მუდამ დამონებულნი ვიღაცის მიერ.

უფროსი ან მთავრობა მხოლოდ ეკონომიკური უთანასწორობის დროსაა საჭირო. თუ მე უფრო მეტი მაქვს, ვიდრე პედროს, ბუნებრივია, შემეშინდება რომ პედრო ყელში ხელს წამიჭერს და წამართმევს იმას, რაც თვითონ არ აქვს და სჭირდება. ამ შემთხვევაში მე მჭირდება მთავრობა, რომელიც დამიცავს პედროს შესაძლო თავდასხმისგან. მაგრამ, თუ მე და პედრო ეკონომიკურად თანასწორნი ვართ, თუ ჩვენ გვაქვს თანაბარი შესაძლებლობა, ვისარგებლოთ ბუნებრივი რესურსებით – წყლით, მიწით, მაღაროებით, ტყეებით , ადამიანის მიერ შექმნილი რესურსებით: სახლებით, მანქანა-დანადგარებით, რკინიზგით, ქარხნებით.. ლოგიკურია, რომ პედროს და მე არ გვექნება მიზეზი ვიჩხუბოთ რესურსების განაწილებისათვის. შესაბამისად, არ იარსებებს უფროსის, მთავრობის საჭიროება. Continue reading რიკარდო ფლორეს მაგონი – ბოსების გარეშე