B.1 რატომ ებრძვიან ანარქისტები ძალაუფლებასა და იერარქიას?

პირველ რიგში. უნდა გავიგოთ როგორი სახის ძალაუფლებას ეწინააღმდეგებიან ანარქისტები. მოწინააღმდეგენი ხშირად ამტკიცებენ, რომ ანარქისტები ეწინააღმდეგებიან ყველანაირ ძალაუფლებას, თუმცა ეს ასე არ არის. მიუხედავად იმისა, რომ ანარქისტები ზოგჯერ თავს “ყველა სახის ძალაუფლების” მტრად აცხადებდნენ, დაკვირვების შედეგად, ჩვენ შეგვიძლია დავასკვნათ : ანარქისტები უარყოფენ ძალაუფლების მხოლოდ ერთ განსაკუთრებულ ტიპს, მას რომელსაც ჩვენ ვუწოდებთ იერარქიას. ბაკუნინის თქმით, ძალაუფლების მთავარი პრინციპი არის ის “რელიგიური, მეტაფიზიკური და პოლიტიკური იდეა, რომლის მიხედვითაც მასებს არ შეუძლიათ საკუთარი თავი მართონ თავად, ისინი ვალდებულნი არიან დაემორჩილონ უზენაეს სიბრძნეს, რომელიც ნაკარნახევია ზემოდან”. ანარქისტები უშვებენ ძალაუფლების სხვა სახეებს, მთავარია ის არ გადაიქცეს პოლიტიკურ ძალაუფლებად. ანარქისტები არიან ისეთი ძალაუფლების მოწინააღმდეგენი, რომელიც იერარქიულია. მიზეზი მარტივია: “არავის არ შეიძლება ვანდოთ ძალაუფლება, რადგან ნებისმიერი მისი მფლობელი ხდება მჩაგვრელი და ექსპლუატატორი.”(ბაკუნინი. პოლიტიკური ფილოსოფია). მნიშვნელოვანია ძალაუფლების ორ სახეს შორის განსხვავების დანახვა. როგორც ერიხ ფრომი ამბობდა “ძალაუფლება შეიძლება იყოს ორი სრულიად განსხვავებული ტიპის: რაციონალური და ირაციონალური. რაციონალური ძალაუფლება დამყარებულია კომპეტენტურობაზე. ირაციონალური ძალაუფლება კი ეყრდნობა ძალადობას და არსებობს მხოლოდ მათი ექსპლუატაციისთვის, ვინც მას ემორჩილება”. “როდესაც ჩვენ ვითხოვთ მასების გათავისუფლებას, ჩვენ გვსურს გავანადგუროთ ნებისმიერი ადამიანის ან ადამიანთა ჯგუფის გავლენა მათზე. ჩვენ გვსურს გავაუქმოთ ხელოვნური, პრივილეგირებული, კანონიერი და ოფიციალური ძალაუფლება” (ბაკუნინი). ასევე მნიშვნელოვანი განსხვავებაა ავტორიტეტად ყოფნასა და ავტორიტეტის ქონას შორის. ავტორიტეტად ყოფნა ნიშნავს, რომ ამ ადამიანს აქვს ცოდნა და კომპეტენცია მოცემულ საქმეში. მისი ავტორიტეტი მთლიანად დამყარებულია მის ცნობიერებაზე. ავტორიტეტის ქონა კი არის სოციალური ურთიერთობა, დამყარებული სტატუსზე და ძალაუფლებაზე, რომელსაც მოცემულ ადამიანს იერარქიული სისტემა ანიჭებს. ეს კი ნიშნავს, რომ რეალურ კომპეტენციას ანაცვლებს ტიტული, მაშასადამე, ის ხდება ხალხისაგან დამოუკიდებელი, ინსტიტუციონალიზებული. ეს განსხვავება მნიშვნელოვანია, რადგან ადამიანის ქცევა უმეტესად გამომდინარეობს მისი გამოცდილებიდან, და არა თანდაყოლილი თვისებებიდან. ავტორიტარული საზოგადოებრივი დამოკიდებულებები, ყოფენ ხალხს ორ ნაწილად: ბრძანებების გამცემებად, და ბრძანებების შემსრულებლებად. ადამიანური ურთიერთობები, ყველა ცხოვრებისეულ ასპექტში გარემოცულია ძალადობით და არა თავისუფლებით. ვინაიდან თავისუფლება შეიძლება შეიქმნას მხოლოდ თავისუფალ გარემოში, ავტორიტარულ საზოგადოებრივ ურთიერთობებს არ შეუძლიათ აგრძნობინონ, გამოაცდევინონ ადამიანს თავისუფლება. “მონობასა და ექსპლუატაციაზე დამყარებულ საზოგადოებებში, ადამიანის ბუნება დეგრადირდა, ჩვენს უფლებებს აღვიდგენთ მხოლოდ მაშინ, როდესაც დამმონებლები გაქრებიან” (პეტრე კროპოტკინი. “ანარქიზმი”).

რა თქმა უნდა, მოწინააღმდეგეები აღნიშნავენ, რომ ნებისმიერი კოლექტიური წამოწყებისათვის აუცილებელია თანამშრომლობა და კოორდინაცია, ეს საჭიროა სხვადასხვა ჯგუფების ერთი ძალის მიერ დასამორჩილებლად. ამიტომ მმართველი დემოკრატიული ჯგუფები განიხილება იერარქიის ერთ-ერთ საფუძვლად. მაგრამ ეს არგუმენტი ანარქისტებზე დიდ შთაბეჭდილებას ვერ ახდენს: დიახ, ვპასუხობთ ჩვენ. ნებისმიერი ჯგუფისათვის აუცილებელია შეთანხმების მიღწევა, მაგრამ ანარქისტებისთვის სიტყვა “ძალაუფლება” არის სიტყვების თამაში, რომელიც საჭიროა გადაწყვეტილების მიღების ორი პრინციპულად განსხვავებული გზის აღსაწერად. ის ფარავს ფუნდამენტალურ განსხვავებას თავისუფალ ასოციაციასა და იერარქიულ ჯგუფს შორის და ურევს თანამშრომლობას ბრძანებასთან. მარტივად რომ ვთქვათ, არსებობს კოორდინაციის ორი გზა ცალკეულ ჯგუფებში: ავტორიტარული და ლიბერტარიანული. “ნებისმიერი მუშა, შეიძლება იყოს დაქირავებული კაპიტალისტის-მესაკუთრის მიერ, ან გახდეს სრულფასოვანი, ჰქონდეს ხმა საბჭოში, გახდეს ნამდვილი მონაწილე საქმისა, რომელზეც ის მუშაობს. პირველ შემთხვევაში მუშა დაქვემდებარებულია, ექსპლუატირებულია. მისი მუდმივი მდგომარეობა მორჩილებაა. მეორე შემთხვევაში, ის აღიდგენს ადამიანურ, მოქალაქეობრივ ღირსებას. ის ხდება თანამმართველი ორგანიზაციისა რომელშიც ადრე იყო მონა. აუცილებელია შეიქმნას მშრომელთა ასოციაციები, წინააღმდეგ შემთხვევაში ისინი დარჩებიან ხელმძღვანელების მორჩილები და შედეგად მივიღებთ ორ კლასს, დაქირავებული მუშებისა და ბატონებისას, რაც მიუღებელია თავისუფალი საზოგადოებისთვის” (რევოლუციის ფუნდამენტური იდეა).   სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, გაერთიანება შეიძლება დამყარებული იყოს რაციონალურ ძალაუფლებაზე, ხელი შეუწყოს თავისუფლებას, აზროვნებას და გადაწყვეტილებების მიღებას. მხოლოდ საზოგადოების ლიბერტარიანული რეორგანიზაცია მისცემს საშუალებას ადამიანს, მიაღწიოს მეტს და გააგრძელოს განვითარება. “ანარქისტები მისაღებად თვლიან ყველა სახის ბუნებრივ ძალაუფლებას. მათ ყველაზე მეტად სურთ ნახონ თავისუფალი საზოგადოება.”(ბაკუნინი).

ყველაფერი ზემოთთქმულიდან გამომდინარე, ანარქისტები გამოდიან ირაციონალური ძალაუფლების წინააღმდეგ, რომელიც ქმნის ინსტიტუციონალიზებულ ძალაუფლებას ანუ იერარქიას, სახელმწიფოს, კერძო საკუთრებას – კაპიტალიზმს. იერარქიული დამოკიდებულება დასაშვებად მიიჩნევს სექსიზმს, ჰომოფობიას, რასიზმს, რასაც ანარქისტები ებრძვიან.

Facebook Comments

Anarchist Library, ანარქისტული ბიბლიოთეკა

Visit Us On Facebook