Tag Archives: ანარქიზმი

ანარქიზმის ისტორია

პირველი ნაწილი

უილიამ გოდვინი
უილიამ გოდვინი

 ანარქისტული მსოფლმხედველობის ელემენტები გვხვდება უძველეს დროიდან. სრული პიროვნული თავისუფლებისკენ ლტოლვა, თავისუფალი საზოგადოება, ძალაუფლებისა და ექსპლუატაციის უარყოფა – მსგავსი განწყობები სხვადასხვა ფორმებით ჩანდა ანტიკურ ეპოქაში ფინიკიელებში, ჩინეთში დაოსიზმში, შუა საუკუნეებში ანაბაბტისტებში, ინგლისში დიგიტებში, XVIII საუკუნის ფრანგ მოაზროვნეში ს. მარშელის ნაშრომებში. ზემოთ მოყვანილი მიმდინარეობების განსასაზღვრათ, მათ შეგვიძლია ვუწოდოთ პროტოანარქიზმი.
მაგამ ანარქიზმი ამ სიტყვის სრული მნიშვნელობით, დაიბადა ახალ ეპოქაში. XVIII საუკუნის ბოლოს, როდესაც ევროპაში დაიწყო დიდი რევოლუციების ეპოქა, გზა გაუხსნა ინდივიდუალიზმის დამკვიდრებას და ტრადიციული საზოგადოების დანგრევას. ამ ეპოქაში დაიწყო ანარქიზმის ჩამოყალიბება და გარდაქმნა ფილოსოფიურ სწავლებად, ხოლო შემდეგ უკვე როგორც რევოლუციურ მოძრაობად.

ანარქიზმი იყო რეაქცია  საფრანგეთის დიდი რევოლუციის მიღწევებისა და წარუმატებლობის: შეიცვალა თავისუფლების, თანასწორობის და ძმობის იდეალები და მოხდა მათი ხელახალი გააზრება; პარლამენტარულ დემოკრატიამ ვერ მოიტანა ნანატრი ინდივიდის თავისუფლება.

ანარქიზმი საბოლოოდ ჩამოყალიბდა 1830-1840-იან წლებში – ლიბერალიზმთან და სახელმწიფო სოციალიზმთან ბრძოლაში და პოლემიკაში. თუ კი პირველნი ხაზს უსვამდნენ მოქალაქის პოლიტიკურ თავისუფლებას (აღიარებდნენ მინიმალური სახელმწიფოს არსებობის იდეას), მეორენი ხაზს უსვამდნენ სოციალურ თანასწორობას, ხოლო მის განხორციელების ინსტრუმენტად კი ტოტალურ სახელმწიფო რეგულირებებს მიიჩნევდნენ. ანარქიზმის დევიზი, კი ეწინააღმდეგებოდა ორივე მათგანს, შეგვიძლია გავიხსენოთ მიხეილ ბაკუნინის ცნობილი სიტყვა: „თავისუფლება სოციალიზმის გარეშე არის პრივილეგია და არასამართლიანობა, სოციალიზმი თავისუფლების გარეშე არის მონობა“. Continue reading ანარქიზმის ისტორია

დევიდ გრებერი – ხართ თუ არა ანარქისტი? პასუხმა შეიძლება გაგაოცოთ!

არის შანსი, რომ თქვენ უკვე გქონდეთ გაგონილი, იმის შესახებ თუ ვინ არიან ანარქისტები და რისი სჯერათ მათ. არის შანსი, რომ ყველაფერი რაც გაგიგონიათ სისულელეა. ბევრი ფიქრობს, რომ ანარქისტები ძალადობას, ქაოსს და დესტრუქციას ემხრობიან, რომ ისინი ყველანაირი ფორმის წესრიგის და ორგანიზაციის წინააღმდეგნი არიან, ან რომ ისინი გადარეული ნიჰილისტები არიან, რომელთაც უბრალოდ ყველაფრის აფეთქება სურთ.  სინამდვილეში არაფერი შეიძლება იყოს ამაზე შორს სიმართლისგან. ანარქისტები უბრალოდ ის ხალხია, ვისაც სჯერა რომ ადამიანს აქვს იმის უნარი, რომ ძალდატანების გარეშე მოიქცეს კეთილგონივრულად. ეს მართლაც ძალიან მარტივი მოსაზრებაა. მაგრამ ის მდიდრებს და ძალაუფლების მქონეთ მუდამ მიაჩნდათ უკიდურესად საშიშ მოსაზრებად. ყველაზე მარტივად რომ ვთქვათ, ანარქისტული რწმენა დგას ორ ელემენტარულ ვარაუდზე. პირველი არის ის, რომ ადამიანების ქცევა ჩვეუელბრივ ვითარებაში არის გონივრული და წესიერი და მათ შეუძლიათ საკუთარი თავის და საზოგადოების ორგანიზება გარე მითითებების გარეშე. მეორე არის ის რომ ძალაუფლება რყვნის. ყველაზე მეტად ანარქიზმი არის სიმამაცის მოკრება, რომ ავიღოთ მარტივი ადამიანური პრინციპები, რომლითაც ჩვენ ყოველდღიურად ვცხოვრობთ და მივყვეთ მათ თავიანთ ლოგიკურ დასასრულამდე. შეიძლება ეს უცნაურად ჩანდეს, მაგრამ ყველაზე მნიშვნელოვან ასპექტებში შენ უკვე ხარ ანარქისტი. უბრალოდ ამას ვერ აცნობიერებ. დავიწყოთ მაგალითით ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრებიდან.

  • როგორ მოიქცევით გადატვირთულ ავტობუსში რიგში დგომისას? დაელოდებით თქვენს რიგს და შეიკავებთ თავს მუჯლუგუნით გზის გაკაფვისგან, მაშინაც კი როცა პოლიცია არ იქნება?

Continue reading დევიდ გრებერი – ხართ თუ არა ანარქისტი? პასუხმა შეიძლება გაგაოცოთ!

ერიხ ფრომი – სოციალიზმი, როგორც პრობლემა

Erich_Fromm

ავტორიტარული წყობის ფაშისტურ და სტალინისტურ ტიპებთან და წამახალისებელი ტიპის სუპერკაპიტალისტურ სისტემასთან ერთად, მესამე პასუხს და კრიტიკულ რეაქციას კაპიტალიზმზე სოციალისტური თეორია წარმოადგენს. ეს თეორია, სტალინიზმისა და ფაშიზმისგან განსხვავებით (რომლებიც პოლიტიკურ და სოციალურ რეალობად იქცნენ) ფაქტიურად მხოლოდ თეორიად დარჩა. საკითხი სწორედ ასე დგას, მიუხედავად იმისა, რომ სოციალისტური პარტიები მეტნაკლებად დიდი ხნის განმავლობაში ფლობდნენ ძალაუფლებას ინგლისსა და სკანდინავიურ ქვეყნებში, უმრავლესობა, რომელსაც ეყრდნობოდნენ ეს სოციალისტური მთავრობები იმდენად უმნიშვნელო იყო, რომ მათ ვერ მოახერხეს საზოგადოების ძირეული ცვლილება და საკუთარი პროგრამების განხორციელების მხოლოდ მორიდებული მცდელობები ქონდათ.

დღესდღეობით სიტყვებმა – მარქსიზმი და სოციალიზმი – ისეთი ემოციური მუხტი შეიძინეს, რომ რთულია მათი მშვიდ გარემოში განხილვა. ადამიანების უმრავლესობისთვის ეს სიტყვები ”მატერიალიზმთან”, ”უღმერთობასთან”, ”სისხლისღვრასთან” და სხვადასხვა სახის ბოროტებასთან ასოცირდება. ამ რეაქციის გაგება შეიძლება მხოლოდ მაშინ,  თუ შევაფასებთ იმას, თუ რა ზომამდე შეუძლიათ სიტყვებს ფლობდნენ მაგიურ აზრს და ასევე გავითვალისწინებთ ჩვენი დროისათვის დამახასიათებელ გონიერი აზროვნების საერთო დაცემას. Continue reading ერიხ ფრომი – სოციალიზმი, როგორც პრობლემა

ელიზე რეკლიუ – ჩემ ძმა გლეხს

გაზ. „მუშის“ ჯგუფის გამოცემა. თბილისი, 1906 წელი

1011

 

 „ნუთუ მართალია“, მკითხე მე შენ, „რომ შენ ამხანაგებს, ქალაქის მუშებს უნდათ წამართვან მე მიწა, ის მიწა, რომელიც მე ასე რიგათ მიყვარს, და რომელიც მაძლევს მე პურს, თუმცა კი საკმაოდ ძუნწად, მაგრამ, მაინც მაძლევს? ის კვებავდა ჩემს მამას და ჩემი მამის მამას; ნუთუ ჩემი ბავშვები იქმნებიან შესაძლებლობას მოკლებული მისით ისაზრდოვონ? ნუთუ მართალია, რომ შენ გინდა მე მიწა წამართვა?“ – „არა, ჩემო ძმაო, ეს არაა მართალი. შენ გიყვარს მიწა, შენ ამუშავებ მას, შენ გეკუთვნის მისი მოსავალიც შენ პოულობ მიწიდგან პურს და არავის არა აქვს უფლება სჭამოს ის შენზე უწინ, იმ ქალზე ადრე, რომელმაც თავისი ბედი შენსას შეუერთა, იმ ბავშვზე უწინ, რომელიც თქვენი კავშირისაგან დაიბადა. შეინახე შენი მინდვრები, შეინახე შენი ბარი და კავი, რომლებიც მიუცილებელნი არიან შენთვის გამაგრებული მიწის სახნავად, შეინახე თესლები სათესისთვის, არა არის რა შენ შრომაზე უფრო ნაკურთხი, და ათასჯერ იყოს წყეული ის, ვინც იფიქრებს შენგან მიწის წართმევას, იმ მიწის, რომელიც შენი მკლავის შრომით შეიქმნა მარჩენალი!“

მაგრამ, იმას რასაც შენ გეუბნები, არ ვეტყვი სხვებს, რომლებიც აგრეთვე თავის თავს მიწის მუშას ეძახიან, და ნამდვილად კი ამგვარი არ არიან. ვინ არიან ეს ეგრედ წოდებული მუშები, ეს მიწის გამაპოხიერებელნი? ერთი დაიბადა დიდ კაცად. როგორც კი მოასწრეს აკვანში ჩადება იმისი, რომელიც გახვეული იყო ნაზ ქსოვილებში და ძვირფას აბრეშუმებში, მოვიდნენ მღვდელი, მსაჯული, ნოტარიუსი და სხვა პირები, რათა თაყვანი ეცათ ახალდაბადებულისთვის, როგორც მომავალი მიწის მფლობელისთვის. კარის კაცნი, მამაკაცები და ქალები ყოველი მხრიდგან მოედინებიან და მოაქვთ საჩუქრები, ძვირფასი ქსოვილები, რომლებშიც ვერცხლია ჩაქსოვილი და ოქროს ზიზილ-პიპილები; და მაშინ როდესაც მას თავზე აყრიან საჩუქრებს მწერლები დიდ წიგნებში სწერენ, რომ ბავშვი ჰფლობს – აქ წყაროებს, იქ მდინარეებსა, უფრო შორს კი ტყეებს, მინდვრებს და საბალახოებს, იქ ბაღებს და კიდევ სხვა ველებს, სხვა ტყეებს, სხვა საძოვრებს. მას აქვს ქონება მთებში და და ბარებში; ის კი არა, მიწის ქვეშაც მას მოეძევება მსხვილი ქონება, სადაც კაცები ასობით და ათასობით მუშაობენ, როდესაც ის მომწიფდება, იმან იქნება ინახულოს როდისიმე ეს ქონება, რომელიც მან იმკვიდრა დედის მუცლიდგან გამოსვლისთანავე, – შეიძლება არც შეიწუხოს თავი და არც კი დახედოს მას; მაგრამ სულერთია, ნაყოფს მოაგროვებს და გაყიდის ის. ყოველი მხრიდგან შარით და რკინის გზით, წყლის ნავებით და ზღვის ხომალდებით მასთან დაიწყებს დენას ოქროთი სავსე ტომრები – მისი მამულების შემოსავალი. მერე რა? როდესაც ჩვენ ძალა გვექმნება, დავტოვოთ ყველა ეს ნაყოფები ადამიანის შრომისა ამ მემკვიდრის ზანდუკებში? დავტოვოთ შეუხებლად ეს საკუთრება? არა ჩემო მეგობრებო, ჩვენ ყველა ამას წავიღებთ. დავხევთ იმ ქაღალდებს და გეგმებს, დავამტვრევთ ამ სასახლეების კარებს, ჩვენ დავეპატრონებით ამ მამულებს. «იმუშავე, ვაჟბატონო, ვეტყვით ჩვენ მას, თუ გინდა, რომ სჭამო. აღარაფერი ამ სიმდიდრეებისგან შენ აღარ გეკუთვნის». Continue reading ელიზე რეკლიუ – ჩემ ძმა გლეხს

ემა გოლდმანი – ანარქია და გენდერული საკითხი

Emma_Goldman_2

მუშა, რომლის კუნთებით და ძალით აღფრთოვანებულნი არიან მდიდრები,  და რომელსაც თავისი შრომით ძლივს გააქვს თავი, ქორწინდება იმიტომ, რომ ჰყავდეს ცოლი და დიასახლისი, რომელიც მიხედავს სახლს და დაარეგულირებს შემოსავლებს. ქალი ნელ-ნელა ვეღარ უძლებს მონურ შრომას და ისედაც მცირე შემოსავლის ორ ადამიანზე განაწილებას, ამ დროს კი კაცი ნელ-ნელა ხვდება, რომ მისი გეგმები იშლება და იწყებს იმაზე ფიქრს, რომ ქორწინება ჩავარდა.

უღელი მძიმდება.

ხარჯები შემცირების ნაცვლად იზრდება, ქალს კი, რომელმაც ის მცირეოდენი ძალაც კი დაკარგა, რაც ქორწინებამდე ჰქონდა,  ნელ-ნელა უცრუვდება იმედები. მუდმივი გაჭირვება და შიმშილი კლავს მის სილამაზეს. ის თანდათან ტყდება, აღარ აინტერესებს ოჯახის საქმეები, მას და მის ქმარს შორის კი სიყვარულის ძაფიც კი აღარაა, რომელიც მათ წინაშე არსებულ პრობლემებთან დაპირისპირების ძალას მისცემდა ორივეს. ნაცვლად იმისა, რომ ისინი მხარში ედგნენ ერთმანეთს, ნელ-ნელა უცხოვდებიან, უფრო და უფრო კრიტიკულად უყურებენ ერთმანეთს. Continue reading ემა გოლდმანი – ანარქია და გენდერული საკითხი

არასამთავრობო ორგანიზაცია – კაპიტალიზმის ტროას ცხენი

მაკედონელი ანარქისტების მიერ მომზადებული კრიტიკული ტექსტი არასამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობასა და როლზე თანამედროვე მსოფლიოში.

LiberalsRiotNow_0

მნიშველოვანი მიზეზი არსებობს  რომ ანარქისტებმა არასამთავრობო სექტორს სათანადო ყურადღება დაუთმონ, უმთავრესად იმიტომ რომ „მესამე სექტორი“ საზოგადოების დემოკრატიზების იარაღად მოიაზრება,  უფრო მეტიც, ეს სექტორი განიხილება  ცენტრალიზებული ძალაუფლების, რეპრესიის, სიღატაკისა და ზოგადად კოლექტიური უბედურების წინააღმდეგ ბრძოლის ალტერნატივადაც. ჩვენთვის ეს კაპიტალიზმის მორიგი თვალთმაქცობაა თავისუფლებისა და არჩევანის თავისუფლების შესახებ ილუზიის კვლაწარმოებისათვის.

მოსაზრება, არჩევნებს, რომ რეალური ცვლილების მოხდენა შეეძლოს, მას არაკანონიერად გამოაცხადებდნენ,  არასამთავრობო ორგანიზაციებსაც მიესადაგებათ, რომლებიც იმის გარდა, რომ მთავრობის მიმართ ლოიალურნი და მათ მიერ წახალისებულნი არიან, კვლავ მიიჩნევიან უსამართლობის, მთავრობის ანტიპოდის შექმნისა და პოლიტიკური დისკურსში მონაწილეობის პლატფორმად.

ამის საწინააღმდეგოდ, ჩვენ მიგვაჩნია რომ მას მკვეთრად განსხვავებული როლი აქვს: გახდეს მედიატორი მთავრობასა და ხალხს შორის, მასაშადამე მოახერხოს ხალხის აღშფოთების განეიტრალება, გადააქციოს პოლიტიკურად არაკონტროლირებადი უთანხმოება მშვიდ, მშვიდობიან, ლეგალურ, კონტროლირებად და უწყინარ უკმაყოფილებად, მხარი დაუჭიროს კაპიტალიზმს კორპორაციების სასიამოვნო ხატის შექმნით, მმართველი იდეოლოგიის პროპაგანდით და საბოლოოდ, შექმნას ცვლილებებისათვის ბრძოლის ილუზია.

Continue reading არასამთავრობო ორგანიზაცია – კაპიტალიზმის ტროას ცხენი

მიხაკო წერეთელი – კანონი

mikhakotsereteli1

 

I

მას შემდეგ, რაც მონობა ადამიანს მძიმე შავ ლოდად დააწვა გულზედ, ბევრი სისაძაგლე და სიბინძურე ჩაუნერგა გულში, ტალახით აუვსო ტვინი და იმ ცნებათათვის აცემინა თაყვანი, რომელთა ერთი უბრალო გათვალისწინებაც კი ზიზღსა ჰგვრის და ბოღმით გულს უსივებს ცრუმორწმუნეობათაგან განთავისუფლებულ ადამიანს.

ღმერთი და ეშმაკი, სამოთხე და ჯოჯოხეთი, საკუთრება, მთავრობა, „წესიერება’’, სახელმწიფო და კანონი, – და მრავალი სხვა ამგვარი ცნებანი, ურომლისოდაც საზოგადოება დაიღუპებოდა და „ანარქიის’’  ჯოჯოხეთში ჩაესვენებოდა საუკუნოდ, – აი რითი აქვთ შერყვნილი გონება და დაჩლუნგებული გული არა თუ მათ, ვინც ამ ცნებათ განახორციელებენ, განამტკიცებენ,  წარმოადგენენ და გამოხატავენ კაცთა შორის, არა თუ ადამიანთა იმ ძლიერ საინტერესო სერიას, რომელიც იწყება განსწავლულ იურისტებითა და მთავრდება თვეში თუმნად მოსამსახურე ჯაშუშებით, –  არამედ ბევრ, მრავლის უმრავლეს უბრალო ადამიანთაც, რომელნიც გონებრივ მონობაში აღიზარდნენ, გონებრივი მონობის წრეში ავარჯიშებდნენ თავიანთ ტვინს, და სამარადისოდ იკურთხეს იგი ამ ცნებათაგან დამდგარი წუმპის სქელი წყლით. Continue reading მიხაკო წერეთელი – კანონი

პეტრე კროპოტკინი – თანამედროვე მეცნიერება და ანარქიზმი

წინასიტყვაობა პირველი ქართული გამოცემისათვის
1908 წელი

ქართველებს ფილოსოფიურ-მეცნიერული წიგნები ბევრი არა გვაქვს და ამ უკანასკნელს დროში კი მათი საჭიროება დღითიდღე მატულობს. ადამიანისათვის არაა საკმარისი, რომ ნაგლეჯ-ნაგლეჯად ყური მოჰკრას რამეს მეცნიერება-ფილოსოფიაზე. იმისათვის, რომ ადამიანს გარკვეული მსოფლმხედველობა ჰქონდეს აუცილებლად საჭიროა თავადაც იშრომოს: იკითხოს, იფიქროს; ამისათვის კი აუცილებელი საჭიროა სახელმძღვანელო წიგნები. სწორედ იმ მიზნით, რომ ხელი შევუწყოთ ჩვენში ჭეშმარიტ მსოფლმხედველობის გავრცელებას გამოვცემთ ამ პატარა წიგნს. ნურავინ იფიქრებს, რომ ეს წიგნაკი მხოლოდ მათთვის იყოს საჭირო ვისაც სურს გაეცნოს ანარქისტულ მსოფლმხეველობას. ეს წიგნაკი ძლიერ საჭირო და სასარგებლოა, ვისაც კი აინტერესებს მართალი მსოფლმხედველობის ქონა. თუმცა წიგნაკი წარმოადგენს მოკლე სისტემას ანარქიზმის მსოფლმხედველობისას, მაგრამ იგი შეიცავს ძლიერ საფუძვლიან კრიტიკას მეცნიერებისას და ფილოსოფოსებისას, როგორიცაა მაგალითად დარვინიზმი, ფილოსოფია კონტისა, კანტის, სპენსერისა და სხვ. ამ კრიტიკასთან ერთად წიგნში არის მოყვანლი ის ჭეშმარიტებანი დამატებანი, რომელსაც მიაღწია დღეს მეცნიერებამ და რომლის გარეშედაც არ იქნებოდა მართალი არც ერთი მსოფლმხედველობა.

IMG_9189

Continue reading პეტრე კროპოტკინი – თანამედროვე მეცნიერება და ანარქიზმი

მიხეილ ჯავახიშვილი – მთავრობა

მიხეილ ჯავახიშვილი

წინა წერილში მე ვთქვი, რომ მშრომელ გლეხობას ბევრი დამჩაგვრელი ჰყავს მეთქი. გლეხებს სჩაგრავს და იბრიყვებს პოლიცია, მთავრობა, მემამულე და ძალიან ხშირად ისეთი გლეხებიც, რომლებსაც ჯიბე გაუსქელებიათ და თავის სუსტ მოძმეს სულს უხუთავენ.

დავიწყოთ თავიდან.

რა არის და რისთვის არის მოგონილი პოლიცია? ვინ დაუყენა ხალხს ბოქაული, ჩაფარი, გუბერნატორი და მამასახლისი? რას აკეთებ, ან ვის ემსახურებიან ეს მუქთახორა ავაზაკები? პოლიცია იმისთვის არის მოგონილი, რომ მდიდრებს მშრომელ ხალხის გაყვლეფაში ხელი გაუმართოს და, თუ გაჭირდება, იარაღით მიეშველოს. ბოქაულები, ჩაფრები, გზირები, მამასახლისებისა და ამისთანა წურბელები ხალხს მოახვია მთავრობამ, მინისტრებმა, მეფემ, რომელნიც ყურმოჭრილი მონები არიან მდიდარ მემამულეებისა და ვაჭრებისა. ყველანი ემსახურებიან სიმდიდრეს, ყველას უნდა გამდიდრება, მაგრამ პატიოსან შრომით შეუძლებელია გამდიდრება, ამიტომ გველაძუებმა და გაქნილებმა ასეთი ხერხი მოიგონეს: ხალხი უგუნურია, ბოროტია, უჭკუოა და არ იცის რა არის მისთვის სასარგებლო და რა არაო. ამიტომ ხალხს პატრონობა და ყურისგდება უნდაო. პატრონად ხალხს დაუყენეს მეფე, თვითონ კი ამ მეფეს გარს შემოეხვივნენ და ხალხის ოფლითა და სისხლით დაიწყეს ცხოვრება, პარპაში და ფუფუნება.

ვინ არის მეფე? Continue reading მიხეილ ჯავახიშვილი – მთავრობა

ვეფხვია მანია – შრომა და წარმოება

26908_103052356392746_100000639450517_85423_7777161_n

საზოგადოების განვითარების საფუძველს კონკრეტული ადამიანის თავისუფლება (შესაძლებლობა აკეთო ის რაც გინდა) წარმოადგენს. ნებისმიერ სოციალურ პროექტში პირველ რიგში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ის, რომ ადამიანი ბიოლოგიური ორგანიზმია. ამიტომაც მას იმისათვის, რომ იმოქმედოს, გამრავლდეს და იაზროვნოს, სჭირდება საკვები. მომავალ სოციალურ სისტემაში წარმოება ისე უნდა იყოს მოწყობილი და ორგანიზებული რომ არ იყოს ადმიანის თავისუფლება შეზღუდული.

საბჭოთა კავშირში გავრცელებული ლოზუნგი, „შრომამ შექმნა ადამიანი“, სადაც შრომა წარმოადგენს ღმერთის ჩანაცვლებას და მთელი ეკონომიკაც საბჭოთა კავშირში ამ რელიგიით იმართებოდა. ამ რელიგიამ შობა სტახანოველთა მრევლი. ადამიანისა და ცხოველის მთავარ განმასხვავებელ ნიშნად შრომის უნარი იყო გამოცხადებული, როცა შრომა წარმოადგენს მხოლოდ გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ, მოთხოვნილების დაკმაყოფილებისათვის გაწეულ ძალისხმევას, რომელიც გამომდინარეობს რეფლექსიდან, რაც კი არ ასხვავებს ადამიანს ცხოველისგან, არამედ პირიქით, აერთიანებს. აქ ძალიან ნათლად ჩანს ის ფაქტი, თუ როგორ მიზანმიმართულად ერიდება ძალაუფლება აზროვნებისა და შემოქმედების, როგორც ადამიანსა და ცხოველს შორის არსებითად განმასხვავებელი უნარის აღიარებას. Continue reading ვეფხვია მანია – შრომა და წარმოება